محشور شدن حيوانات

محشور شدن حيوانات

پرسش

درباره تفسير آيه «و اذا الوحوش حشرت» و اين كه آيا حيوانات هم تكليفى دارند و اين كه بعضى حيوانات نسبت به بعضى ديگر ظالم ترند، توضيح دهيد؟

پاسخ

از بعضى آيات (انعام/38 و تكوير/5) و روايات استفاده مى‏شود كه حيوانات هم مانند انسان‏هاحشر دارند و در روز قيامت حاضر شده و در حد آگاهى و مسؤوليت هايشان، حسابرسى مى‏شوند و هر كس به حق خود مى‏رسد. اگر در آيه‏5 سوره تكوير، فقط نام حيوانات وحشى برده شده، يا به جهت غلبه است، يا به جهت ظلمى است كه حيوانات وحشى نسبت به بقيه حيوانات دارند و يا... در اين جا اين پرسش باقى مى‏ماند كه آيا حيوانات هم تكليف دارند يا نه؟ در پاسخ بايد گفت كه تكليف مراحلى دارد و هر مرحله، ادراك و شعور متناسب خود را مى‏خواهد. تكاليفى كه در اسلام براى يك انسان وجود دارد، به گونه‏اى است كه انجام آن‏ها بدون داشتن يك سطح عالى از عقل و درك ممكن نيست، و حيوانات هم مكلف به آن نيستند؛ زيرا شرط آن، يعنى عقل و درك متناسب با آن تكاليف در آن‏ها نيست؛ اما مرحله ساده‏تر و پايين‏ترى از تكليف درباره آن‏ها تصور مى‏شود كه مختصرى فهم و شعور براى آن كافى است و نمى‏توان آن را در مورد حيوانات انكار كرد. به همين جهت، حشر آن‏ها هم با حشر انسان‏ها تفاوت دارد. انسان‏ها بعد از حسابرسى يا وارد بهشت و يا وارد جهنم مى‏شوند، ولى حيوانات، بهشت و جهنم ندارند؛ بلكه بعد از انتصاف و انتقام از يكديگر (مثلاً حيوان بى شاخ از حيوان شاخ دار به جهت ظلمى كه به او كرده است، انتقام مى‏گيرد) مى‏ميرند و خاك مى‏شوند. [1]

در تفسير آيه 5 تكوير، وجوه ديگرى نيز گفته شده، از جمله:

1- برخى ز مفسران، «حشر» در آيه و اذا الوحوش حشرت» را مربوط به روز قيامت نمى‏دانند، بلكه آن را از نشانه‏هاى قبل از قيامت مى‏دانند و آيه را اين گونه تفسير كرده‏اند: همان حيواناتى كه در حال عادى (وحشى) و از هم دور بودند و از يكديگر مى‏ترسيدند و فرار مى‏كردند، بعلت شدت ترس و وحشت حوادث هولناك استانه قيامت، همه چيز را فراموش كرده، گرد هم جمع مى‏شوند، گويا مى‏خواهند با اجتماعشان، از شدت ترس و وحشت خود بكاهند. [2]

پى نوشت:

[1]. ر.ك: علامه مجلسى، بحارالانوار، ج 7، ص 276.

[2]. ر.ك: تفسير نمونه، ج 26، ص 174-173.

(ماهنامه ياس، شماره‏5)


بازگشت