هدايت و اضلال در قرآن

هدايت و اضلال در قرآن چگونه به خداوند نسبت داده مى‏شود؟

پاسخ

هدايت عمومى، هدايت فراگير و همگانى است كه شامل همه انسان‏ها مى‏شود مانند قرآن كه در وصف آن آمده است «هدى للنّاس» هدايت براى مردم است. هدايت عمومى، هدايتى ابتدايى است؛ كسى كه به هدايت ابتدايى پاسخ مثبت بدهد و به دنبال آن حركت نمايد و كسى كه به قرآن معتقد شده و به حكم آن آشنا گردد و در خدمت قرآن قرار گيرد از هدايت پاداشى بهره مى‏برد.

هدايت تشريعى، هدايتى عمومى است و بدون استثنا همه انسانها را در بر مى‏گيرد، ليكن هدايت پاداشى هدايت تكوينى است و كسى كه از آن بهره‏مند شود وسايل رسيدن به مقصد به او اعطا مى‏شود. قلب او به طرف كارهاى خير نرم و ملايم مى‏شود و نسبت به شر تنفر پيدا مى‏كند و به آن گرايش پيدا نمى‏كند.

آيات بسيارى از قرآن كريم ناظر به اين مطلب است كه اگر كسى ايمان بياورد و مقدارى بر آنچه ايمان آورد، عمل نمايد قلب او به آسانى به طرف خير حركت مى‏كند و معارف دينى را نيك مى‏فهمد.

هدايت پاداشى ايجاد علاقه و گرايش و تهيّه توفيق و وسايل و مانند آن است.

اضلال و گمراه كردن خداوند برخلاف هدايت نمودن او به دو قسم تقسيم نمى‏شود بلكه براى اضلال بيش از يك قسم نيست، زيرا خداوند معاذ الله اضلال ابتدايى ندارد و كسى را در ابتدا گمراه نكرده و فريب نمى‏دهد، اضلال خداوند همواره كيفرى است و اضلال كيفرى شامل كسانى مى‏شود كه على‏رغم هدايت ابتدايى، كه شامل عقل، فطرت و الهام فجور و تقوى از درون و وحى تشريعى و كتابهاى آسمانى، رسالت و امامت از بيرون، دين را پشت سر گذارده و از نداى فطرت اعراض نموده و به طرف گناه حركت مى‏نمايد. خداوند سبحان به انسان خاطى و گناهكار ابتدا فرصت توبه و انابه و بازگشت را اعطا مى‏كند و او اگر از اين مهلت نيز استفاده نكند به اضلال الهى گرفتار مى‏گردد.

اضلال خداوند بر خلاف هدايت امرى وجودى نيست، چه اين كه ضلالت نيز در قبال هدايت عدم ملكه است، ضلالت يك امر وجودى نيست تا خداوند به كسى اعطا نمايد بلكه بهره نداشتن از الطاف الهى است.

آنچه را كه خداوند از رحمت بر بندگان خود بگشايد بازدارنده‏اى براى آن نيست و آنچه را او باز دارد، گشاينده‏اى ندارد و خداوند شكست‏ناپذير و حكيم است.