فرو رفتن خورشيد در آب تيره

خداوند در آيه 86 از سوره كهف، ضمن داستان ذوالقرنين مى‏فرمايد: «حتى اذا بلغ مغرب الشمس وجدها تغرب فى عين حمئه؛ تا به غروبگاه آفتاب رسيد؛ (در آنجا) احساس كرد (و در نظرش مجسم شد) كه خورشيد در چشمه تيره و گل آلودى فرو مى‏رود.» آيا منظور از اين آب تيره چيست وچگونه خورشيد با آن عظمت، ممكن است در آب تيره‏اى فرو رود؟ و آيا اين معنى با كرويت زمين و گردش آن به دور خورشيد و محتويات هيئت جديد مخالفت نيست؟

پاسخ

طبق آخرين تحقيقاتى كه دانشمندان اسلامى و مفسران عاليقدر قرآن درباره داستان ذوالقرنين كرده‏اند، معنى آيه فوق چنين است:

ذوالقرنين، از طرف مغرب همچنان به پيشروى خود ادامه مى‏داد تا به كرانه دريا رسيد (آيا منظور اقيانوس اطلس است يا درياى مديترانه و آيا انتهاى پيشروى ذوالقرنين در ناحيه مغرب مراكش بوده يا از مير تركيه؟ ميان مفسران، گفتگو است). به هر حال، هنگام غروب آفتاب بود كه ذوالقرنين در كنار ساحل ايستاده و به آن منظره شگفت‏انگيز نگاه مى‏كرد، از آنجا كه هرگاه شخصى در ساحل دريا بايستد، به واسطه كروى بودن زمين، هنگام غروب آفتاب، چنين به نظرش مى‏رسد كه خورشيد آهسته آهسته در انتهاى افق به دريا فرو مى‏رود، از اين جهت قرآن مجيد نيز آن حالت و احساس ذوالقرنين را اين طور بيان مى‏كند: «چنين احساس كرد كه خورشيد در آب تيره‏اى فرو مى‏رود.»

روى اين حساب، آيه فوق با كرويت زمين كاملا سازگار است و منظور از (عين حمئة) همان دريا خواهد بود كه خورشيد در انتهاى افق آن، غروب مى‏كند.

ولى چرا قرآن از آب دريا به «عين» تعبير كرده، سؤال ديگرى است كه مفسران اين طور توضيح داده‏اند: يكى از معانى هفتگانه «عين» آب كثير و محل ريزش آب است. از آنجا كه آب درياها و اقيانوسها زياد است و آب جويها و نهرها ورودها و شطها معمولا به درياها مى‏ريزد و آب درياها نيز به اقيانوسها اتصال پيدا مى‏كند، از اين جهت قرآن از آن به «عين» كه به معنى آب زياد و مصب آبهاست، تعبير نموده است.

اما اين كه چرا قرآن از آب درياها تعبير به آب تيره كرده، چند علت براى آن مى‏توان گفت:

1- آبهاى ساحل دريا در اثر ريزش آبهاى گل آلود رودها و در اثر گل و لاى ساحلى، تيره و صورتى شبيه به گل آلود، به خود مى‏گيرد.

2- وقتى كه خورشيد به هنگام غروب به آب دريا مى‏تابد، آب دريا رنگ تيره‏اى به خود مى‏گيرد. از اين جهت قرآن آن را تشبيه به آب گل آلود كرده است.