دو مشرق و دو مغرب

مفسران در تفسير اين آيه دو معنى ذكر كرده‏اند:

نخست اين كه: منظور از دو مشرق و دو مغرب، مشرق و مغرب دو نيمكره زمين است؛ يعنى، دو نيمكره شمالى و جنوبى يا دو نيمكره شرقى و غربى، حتى بعضى اين آيه را اشاره‏اى به وجود نيمكره جديد يعنى «قاره آمريكا» قبل از كشف آن دانسته‏اند كه فعلا از موضوع بحث ما خارج است؛ و به همين ترتيب، منظور از مشارق و مغارب نقاط مختلف كره زمين است كه هر نقطه‏اى نسبت به نقطه‏اى مشرق و نسبت به نقطه ديگر مغرب است.

به عبارت ديگر: يكى از خواص «كره» اين است كه هر نقطه‏اى از آن نسبت به نقطه‏اى كه در طرف غرب آن قرار گرفته مشرق محسوب مى‏شود و نسبت به نقطه مقابل مغرب است و لذا بعضى اين گونه آيات را اشاره به كرويت زمين مى‏دانند.

دوم اين كه: منظور از تعدد مشرق ومغرب تعدد نقطه طلوع وغروب حقيقى آفتاب است؛ زيرا هيچ گاه آفتاب دو روز از يك نقطه طلوع و در يك نقطه غروب نمى‏كند و به واسطه «ميل» خورشيد به شمال و جنوب (كه نتيجه تمايل محور زمين نسبت به سطح مدار گردش آن به دور آفتاب است) هر روز آفتاب از نقطه‏اى طلوع و در نقطه ديگر غروب مى‏كند؛ بنابراين، هرگاه مجموعه اين مشرقها و مغربها را در نظر بگيريم، بايد تعبير به «مشارق» و «مغارب» كنيم و هرگاه تنها آخرين نقطه ميل اعظم شمالى آفتاب (اول تابستان) و آخرين نقطه ميل اعظم جنوبى (اول زمستان) را در نظر بگيريم بايد به «مشرقين» و «مغربين» تعبير نماييم و اين يكى از شاهكارهاى قرآن است كه در عبارات كوتاهى مردم را متوجه اسرار شگفت‏انگيز خلقت مى‏كند؛ زيرا مى‏دانيم تغيير طلوع و غروب آفتاب، تاثير فراوانى در پرورش گياهان و گلها و ميوه‏ها و بطور كلى در وضع عمومى موجودات زنده و زيباييهاى جهان آفرينش دارد.