2- آيه نور و بيوت

در آيه 36 تا 38 سوره نور كه به دنبال آيه الله نور السماوات و الارض آمده است مى‏خوانيم: فى بيوت اذن الله ان ترفع و يذكر فيها اسمه يسبح له فيها بالغدو و الآصال، رجال لا تلهيهم تجارة ولا بيع عن ذكر الله و اقام الصلوة و ايتاء الزكاة يخافون يوما تتقلب فيه القلوب والابصار - ليجزيهم الله احسن ما عملوا و يزيدهم من فضله والله يزرق من يشاء بغير حساب :

«اين نور الهى در خانه هايى قرار دارد كه خداوند اذن فرموده ديوارهاى آن را بالا برند (تا از دستبرد شياطين در امان باشند) خانه هايى كه نام خدا در آن برده شده و صبح و شام در آن تسبيح او مى‏گويند، مردانى كه نه تجارت و نه خريد و فروش آنها را از ياد خدا وبر پا داشتن نماز و اداى زكات غافل نمى‏سازد، آنها از روزى مى‏ترسند كه دلها و چشمها در آن زيرو رو مى‏شوند!

تا خداوند آنان را به بهترين اعمالى كه انجام داده‏اند پاداش دهد و از فضلش بر آن بيفزايد، و خداوند هر كس را بخواهد بى حساب روزى مى‏دهد و از مواهب بى انتهايش بهره‏مند مى‏سازد).

بعد از آنكه خداوند در آيه 35 اين سور ه، نور الهى را با بيان مثال دقيق و ظريف و زيبايى، شرح مى‏دهد، در آيات بعد از آن به جايگاه اين نور پرداخته مى‏فرمايد:«اين نور در خانه‏هايى است كه داراى ويژگى‏هاى زير است :

ديوارهايى بلند و غير قابل نفوذ دارد تا از دسترس شياطين و هوسبازان دور باشد.

ديگر اينكه مردانى از آن پاسدارى مى‏كنند كه برنامه آنها ياد خدا و تسبيح او در هر صبح و شام است، مردانى كه زرق و برق دنياى مادى آن‏ها را از ياد خدا غافل نمى‏كند، مردانى كه پيوند مستمر آنها با خداوند از طريق نماز، و پيوند مستمرشان با خلق خدا از طريق زكات برقرار است .

مردانى كه از روز رستاخيز و حساب و كتاب اعمال بيمناكند، و اين بيم آميخته بااميد، پيوسته آنها را در مسير حق نگه مى‏دارد، و خداوند به چنين مردانى پاداشى بى حساب مرحمت مى‏كند.

درست در تعبيرات بالا دقت كنيد چقدر عظمت اين خانه هاى الهى و پاسدارانش در اين آيات توصيف و ترسيم شده است، سپس به روايات زير دقت فرماييد:

سيوطى در تفسير الدرالمنثور از «انس بن مالك »و «بريده» (دو نفر از صحابه پيامبر (ص)) نقل مى‏كند هنگامى كه رسول خدا(ص) اين آيه را تلاوت فرمود، مردى برخاست و گفت: اىّ بيوت هذه يا رسول الله «اين خانه هايى كه در اين آيه توصيف شده كدام است اى پيامبر خدا».

پيامبر فرمود: بيوت الانبياء!: «خانه‏هاى پيامبران است».

«ابوبكر» برخاست و عرض كرد: هذا البيت منها لبيت على و فاطمه؟«اين خانه از آنها است، خانه على و فاطمه»(ع)؟

فرمود:نعم من افاضلها:«آرى اين از برترين آنها است».(557)

شبيه همين معنى را «حاكم حسكانى» در «شواهد التنزيل» از «ابوبرزه» (يكى از صحابه) از پيغمبر اكرم (ص) نقل كرده است، بى آنكه نام شخص خاصى را ببرد، بلكه چنين است قيل يا رسول الله بيت على و فاطمه منها؟ قال من افضلها:«گفته شد آيا خانه على (ع) و فاطمه (س) از آنهاست»؟پيامبر (ص) فرمود:از برترين آنهاست».(558)

و بعد از ذكر اين روايت، روايت سابق را نيز با دو طريق از «انس بن مالك» و «بريده» نقل كرده است.(559)

جالب اينكه «آلوسى» در «روح المعانى» با اينكه تمام فضائل اهل بيت (ع) را با بى ميلى تعقيب مى‏كند در اينجا بعد از آنكه روايت اول رااز «انس بن مالك» و«بريده» نقل مى‏كند مى‏افزايد: و هذا ان صح لا ينبغى العدول عنه:«اگر اين روايت صحيح باشد سزاوارنيست (درتفسير آيه) از آن عدول كنيم»(و به تعبير ديگر بهترين سخن در تفسير آيه است كه منظور از آن، بيوت انبياء مى‏باشد كه از بهترين آنها خانه على وفاطمه است).(560)

گروهى ديگر از بزرگان علماى اهل سنت نيز اين روايت را در كتب خود آورده‏اند .

به يقين اين روايات، شامل على (ع) و فاطمه (س) و فرزندانشان حسن و حسين (ع) مى‏شود، همچنين فرزندان فاطمه (س) از نسل حسين (ع) يعنى امامان معصوم مشمول اين آيه‏اند، چرا كه همان راه و همان برنامه را ادامه مى‏دهند .

آرى خانه آنها همطراز خانه‏هاى انبياء است، خانه‏اى است كه نور الهى هميشه در آن تابان است، و از دستبرد شياطين محفوظ است، بلكه از برترين آنها محسوب مى‏شود، و به يقين ساكنان اين خانه نيز از برترين انسانها هستند و در فضيلت همانند انبياء الهى مى‏باشند.

اينها امورى است كه به آسانى از روايات فوق مى‏توان فهميد، آيا با اين حال مقدم داشتن ديگران بر آنها جفا نيست .


557- الدرالمنثور، ج 5، ص 50.
558- شواهد التنزيل، ج 1، ص 410، حديث 566.
559- همان مدرك، حديث 567 و 568.
560- روح المعانى، ج 18، ص 157 ذيل آيه مورد بحث.

پيام قرآن ،جلدنهم ،آية الله مكارم شيرازى با همكارىجمعىازفضلاء‏