خاتميت

استاد شهيد مرتضى مطهرى

مقدمه

خاتميت در قرآن و حديث

خاتميت در قرآن
معنى لغوى ( خاتم)
بيان على عليه السلام

علم و عقل جانشين نبوت تبليغى

چرا پيغمبران غيرمشرع براى تبليغ شريعت ختميه مبعوث نمىشوند؟
رابطه معكوس ميان هدايت غريزى و هدايت عقلى
جانشينى علم و عقل بجاى وحى و نبوت , و جانشينى فقيه وحكيم وعارف بجاى انبياء
قرآن , تنها كتاب آسمانى باقى
بلوغ يانشانه ختم نبوت
تقسيم ادوار به دوره تاريخ و ما قبل تاريخ از نظر اسلام
دانش جانشين نبوت تبليغى
باب الهام مسدود نشده است
خطبه نهج البلاغه درباره ذكر
رابطه تمدن و انقطاع نبوت تبليغى
فرق رسول و نبى

فلسفه ختم نبوت تشريعى

شبهه درباره احتياج به امام در منطق شيعه
فلسفه ارسال انبياء از نظر قرآن
چرا نبوت تشريعى پايان پذيرفت ؟
رابطه نسخ شرايع با ادوار تمدن
عارف حق بودن و عابد حق شدن و خودشناسى مذهبى تغيير پذير نيست
تهذيب اخلاق يك نحو بيش نيست
اصول تعديل روابط بشر يكنواخت است
اصل حليت طيبات وحرمت خبائث
مسئله بردگى

تعليمات اسلام و هدف هاى پايان ناپذير

تعريف خاتميت
تمثيل آخرين كشف نبوت به آخرين مرحله فرضى علم
مسائل مربوط به وحى متناهى است
سر زنده بودن تعليمات اسلام : هدف هاى پايان ناپذير
نهضت هاى محدود
( لا اله الا الله) همه وقت زنده است
( قل يا اهل الكتاب تعالوا ) . . .همه وقت زنده است
تعليم معاد هميشه جاويد و زنده است
دعوت به علم و عقل و تفكر هميشه زنده است
دعوت به كار و عمل زنده است
دعوت به تعاون زنده است
مسئله ازدياد نفوس
اسلام با هوس ها مبارزه كرده استنه با مقتضيات ضرورى زمان
پديده هاى مضر زمان

جبرتاريخ و جاويد ماندن اسلام

عذر جبر تاريخ , و تشبيه به عذر قضا و قدر
خاتميت و جبر تاريخ
خاتميت و جاويدان بودن اسلام
جاويد ماندن يك چيز و جبر تاريخ
كلمه ( جبر )و تأثيرات جبرى
معنى جبر در خلقت وجبر در تاريخ
معجزات و قوانين جبرى
جبر در تاريخ
اسلام حساب منظم و قطعى اجتماع و تاريخ را به رسميت مى شناسد
جبر تاريخ هيچگونه ملازمه اى با جاويد نماندن ندارد
عوامل تاريخ را بايد شناخت
احتياجات اولى و ثانوى انسان
اشتباه ماركسيسم
جبر تاريخ ايجاب مىكند كه موارد احتياجات ثابت باقى بماند

نقش علما در دين خاتم

انتقال وظيفه از انبياء به علماء
دو وظيفه بزرگ علما : حفظ مواريث انبياء , و تطبيق كليات بر جزئيات
ضرورت وجود علما در دين خاتم
جنبه هاى منفى عالم دينى در برخى اديان
امامت جماعت
استخاره
مسئله ختم
داستان ميرزاى قمى و خواندن شاهنامه
سؤالات قلندرى

صفات علماى جانشين انبياء غير مشرع

مسئله ارتزاق اهل علم
دستورهاى مثبت دين درباره عالم دينى
مرجع تقليد بالاتر از عدالت بايد داشته باشد
محدث بودن فقيه
علمائى كه جانشين انبياء غير مشرع هستند
دو نوع اجتهاد : قياسى و غير قياسى
قياس
كليات و قواعد محدود است و مسائل نامتناهى
مثال به فريضه علم
بيان خوب غزالى درباره وجوب علم
نوع انطباق اسلام با زمان

اركان خاتميت

چهارركن در بحث خاتميت
ركن اول : انسان و اجتماع
آيا انسان صددرصد ثابت است يا صددرصد متغير ؟ يا هيچكدام
انسان متغير است ولى مدار ثابتى دارد
افراط و تفريط ها خروج از مدار انسانيت است
انسان به حكم اينكه هم جنبه هاى ثابت دارد و هم جنبه هاى متغير , بايد هم قواعد ثابت و مدارهاى ثابت داشته باشد و هم قوانين متغير
ركن دوم : وضع خاص قانونگزارى اسلام
ركن سوم : علم و اجتهاد
ركن چهارم : وضع خاص موضوعات تفقه و اجتهاد
قرآن گلستان سعدى نيست كه با مطالعه چند نفر تمام حقايقش كشف شود
مطالعه طبيعت پايان ناپذير است
تشبيه ( ديد‌) بشر درباره قرآن به ( ديد‌) بشر درباره طبيعت ,و هم تشبيه قرآن به طبيعت
قرآن سخن است و از اين جهت مثل كتاب هاى ديگر است ولى چون گوينده اش خداست مثل طبيعت است
حقيقت درباره طبيعت و قرآن آنست كه آيندگان مى گويند
منبع فياض
حديثى از امام صادق ( ع )
امر به تدبر در قرآن
حديث نبى در عميق بودن قرآن

استعداد پايان ناپذير قرآن و سنت

قدما با قاطعيت بيشترى در مسائل طبيعت اظهار نظر مى كردند
معجزه هر پيغمبرى غير از كتابش بوده مگر پيغمبر اسلام
رابطه خاتميت و اينكه معجزه پيغمبر خاتم همان كتابش است
قرآن را قرن به قرن بهتر تفسير كرده اند
قرآن ظهرى دارد و بطنى و بطن بطنى . . .
قرآن بر هفت حرف نازل شده است
از صدر اسلام اين مطلب مطرح بوده كه همه حقايق قرآن آن نيست كه يك عربى زبان ساده مى فهمد , آيندگان بهتر خواهند فهميد
تمثيل پيشرفت علوم به افرادى كه روى شانه هاى هم سوار مى شوند كه افق را ببينند
استعدادهاى پايان ناپذير سنت
حديثى از رسول اكرم
پيغمبر فكر زنده و نو مى خواهد
حديث لا ضرر
قاعده لا حرج و لا ضرر و حق و تو

قابليت پايان ناپذير منابع اسلامى

داستان اعمش و ابوحنيفه
جريان تاريخ چه نشان مى دهد ؟
قرن به قرن نفوذ قرآن در علوم و فلسفه افزايش يافته است
نفوذ قرآن تدريجا در ادب فارسى افزايش يافته است
توحيد و قرآن
حقوق زن و قرآن
قصص و تاريخ گذشتگان و قرآن
اخلاق و قرآن
قرآن مانند طبيعت پايان ناپذير است نه مانند يك كتاب بشرى
نهج البلاغه و تقدم آن بر زمان خودش
ادله توحيد و قرآن