اصطلاحنامه علوم زمين

مركز اطلاعات و مدارك علمى ايران

پايگاههاى اطلاعاتى

مقدمه اصطلاحنامه علوم زمين

ارسال نظرات و اصلاحات

مقدمه

بر اساس رهنمود نظام جهانى اطلاعات علمى (يونى سيست) اصطلاحنامه را مى توان يا از نظر عملكرد و يا به لحاظ ساختار تعريف نمود.از نظر عملكرد، اصطلاحنامه وسيله اى براى مهار كردن واژه ها است و در برگرداندن زبان طبيعى مدارك، نمايه سازان يا استفاده كنندگان به زبان مقيّد نظام استفاده مي‌شود. از نظر ساختار، اصطلاحنامه مجموعه لغات مهار شده و پوياى يك زمينه خاص ازدانش بشرى است كه از لحاظ معنا و نوع مرتبط اند.

مقولاتى همچون نمايه سازى ، زمانى مى تواند به وظيفه خود وفادار باشد كه از واژه استاندارد شده و از زبان مقبول محققان يك حوزه خاص بهره گيرد.

با توجه به تعريف يونسکو، اصطلاحنامه خود را عهده دار پاسخ گويى به حل اين مشكل مى داند كه با تعيين واژگان پذيرفته شده در هر يك از حوزه هاى دانش بشرى و تعيين روابط بين اصطلاحات، آن ها را در قالبى منطقى و مفهومى مى ريزد وزمينه را براى سازماندهى نهايى اطلاعات فراهم مي‌آورد.

دراين ميان،باتوجه به لزوم سازماندهى اطلاعات ومدارک علوم زمين درمراکز اطلاع رسانى کشور،مسئله تدوين وترجمه اصطلاحنامه علوم زمين ازاهميت ويژه اى برخوردار است.درحال حاضر مراکزمختلف اطلاع رسانى از هماهنگى مطلوبى درزمينه واژه گزينى ومعادل يابى برخوردار نيستند، تدوين وترجمه اصطلاحنامه اى معتبر دراين زمينه مى تواندسبب هماهنگى درنمايه سازى مدارك علمى اين رشته درسطح دانشگاههاومراكزتحقيقاتى واطلاع رسانى وتسهيل درامرتبادل اطلاعات علمي- فنّى وممانعت ازانجام تحقيقات موازى گردد.

بدين منظور ودرراستاى اهداف طرح تدوين اصطلاحنامه علوم پايه درمرکزاطلاعات ومدارک علمى ايران، کار تدوين وترجمه اصطلاحنامه اى به زبان فارسى در حوزه علوم زمين آغازگرديد.

درنخستين مرحله از انجام اين طرح،کار شناسايى ،انتخاب وسفارش اصطلاحنامه اى معتبر درارتباط باعلوم زمين انجام شد وبا تأييد« شوراى اصطلاحنامه» که مرّکب از زبان شناسان، اطلاع- رسانان ومتخصصان موضوعى مى باشد، اصطلاحنامه Georef انتخاب وتهيه گرديد. دراين پژوهش، ويرايش هشتم اين اصطلاحنامه که توسط Barbara A. Goodman در 1997 تدوين شده و بوسيله American Geological Institute منتشر گرديده است،بعنوان مرجع در نظر گرفته شده است که شامل 21050 واژه مرجح و5150 واژه غير مرجح است .واژه هاى مزبور درنهايت با نسخه 2000 اين اصطلاحنامه مقابله وروزآمد گرديده است.

بخش اصلى اصطلاحنامه Georef شامل واژه هاى اصلى وارجاعات مى باشد که بصورت الفبايى مرتب شده اند، فهرست سلسله مراتبى از واژه هاى سيستماتيک ،جغرافيايى واقتصادى نيز ضميمه آن مي‌باشد.

با توجه به اينکه درصد قابل توجهى از واژه هاى اصطلاحنامه فوق را اسامى جغرافيايى ومحّلى تشکيل مى دهند ،که طبعاً کاربرد و رواج کمترى رادرمباحث علوم زمين دارا مي‌باشند، باتأييد ناظر محترم طرح،پس از بررسيها ومطالعات لازم ، برخى ازواژه هاى فوق حذف گرديده ،درمقابل ،برخى اصطلاحات جغرافيايى وزمين شناختى مربوط به مناطق مختلف ايران که بيشترموردنيازبودند، بامراجعه به منابع تخصصى زمين شناسي، انتخاب ودر ساختاراصطلاحنامه ،درمحل مناسب خود گنجانده شدند.

ساير مراحل طرح بدين شرح انجام يافته است:

• انتخاب وتهيه واژگانها ومنابع معتبر درارتباط با علوم زمين

• معادل گذارى فارسى براى واژه ها (با اولويت قراردادن مجموعه واژه هاى مصوب فرهنگستان زبان وادب فارسى و واژه هاى مرکز نشر دانشگاهي)

• گزينش ويکدست نمودن معادلها

انجام اين مرحله از طرح با توجه به ساختار اصطلاحنامه که لزوم گزينش تنها يک معادل را براى هر واژه تأکيد مي‌نمايد،کارى بس دشوار ووقت گير بود.دراين راستا، وجهه نظر ما درارائه اين معادلها ميزان بسامد ورواج آنها درحوزه علوم زمين ازطريق جستجودرمنابع معتبر بوده است.

• گزينش ، ترجمه وويرايش يادداشتهاى دامنه

دراين مرحله براى آن دسته ازواژه ها که دراصطلاحنامه Georef فاقد يادداشت دامنه ودرعين حال نيازمند توضيح بودند، بااستفاده از منابع موجود،توصيف لازم منظورگرديد.

• بررسي، ترجمه وکنترل ارجاعات

• ويرايش نهايى مجموعه واژه ها، يادداشتهاى دامنه وارجاعات

• ورود اطلاعات ويرايش شده به نرم افزار

مجموعه فعاليتهاى انجام شده درارتباط با اين پژوهش ،بامشکلات عديده اى همراه بوده است که ازجمله آنها کمبودمنابع تخصصى لازم به زبان فارسي،محدوديت نيروى انسانى متخصص درحوزه اصطلاح شناسى علوم زمين، گستردگى کار ومحدوديت زمانى مي‌باشد.

روابط بين مدخلهاى واژگانى توسط نرم افزار «قاموس» وبر اساس روابط موجود در اصطلاحنامه Georef توسط آقاى مهندس مهرداد نوروزى اقبالى كه درتمامى مراحل انجام اين طرح ،زحمات فراوانى رامتحمل گرديدند ايجاد شده است.استخراج ساختار درختى ، تهيه نمايه گردان وفهرست الفبايى انگليسى و فارسى نيزتوسط ايشان وبه كمك نرم افزار فوق انجام يافته است.

دراينجا لازم است ازهمکاران محترم اين طرح آقاى على امينى کارشناس زمين شناسى وخانم نوشين مهربان کارشناس ارشد زمين شناسى که درترجمه وتدوين اين اصطلاحنامه صميمانه تلاش نمودند،کمال تشکر وقدردانى گردد.

در خاتمه اميدآن داريم که متخصصين وصاحبنظران اين حوزه،باارائه راهنمايى هاى ارزنده وارشادات سازنده خويش ، دررفع كاستى ها ،بهينه سازى وپربارشدن اين مجموعه ياريمان نمايند.

فهرست منابع

1. آرتورشارپ،ديويد ويليام.ترجمه عيسى ياوري.فرهنگ شيمي.انتشارات فاطمي.1375

2. آريانپورکاشاني،عباس.فرهنگ کامل انگليسى فارسى .تهران.مؤسسه انتشارات اميرکبير.1369.

3. اسماعيل زاده ،کريم.فرهنگ زمين شناسى .تهران.انتشارات صفٌار.1375.

4. اسميرنوف،و.اي.ترجمه کرامت الله على پور.زمين شناسى ذخاير معدنى .تهران.مرکز نشردانشگاهي.1367.

5. اس،ايگو،رابرت.ترجمه مسعود فلاحي.فخرى شهيدي.فرهنگ افزوده هاى غذايي. انتشارات بارثاوا.1372.

6. اميربيات،جعفرقلي.فرهنگ لغات فني.انتشارات دهخدا.1354.

7. باطني،محمدرضا.فرهنگ معاصر انگليسى –فارسي.مؤسسه فرهنگ معاصر.1371.

8. بالازاده ،پرويز.فرهنگ علوم وتکنولوژي.مؤسسه نشرکلمه.1373.

9. باقري، محمد.واژگان رياضي.تهران.انتشارات فرهنگان.1372.

10. بهشتي، ملوک السادات.اصطلاحنامه نما:نظام مبادله اطلاعاتى علمى وفنى .تهران. مرکزاطلاعات ومدارک علمى ايران.1375.

11. پارساي،کيومرث.فرهنگ کاربردى کامپيوتر.انتشارات آقابيگ.1374.

12. پارک،آر.جي.ترجمه نوذرساماني.مبانى زمين شناسى ساختماني.انتشارات دانشگاه شيراز.1375.

13. پارکر،اس.پي.ترجمه تقى رجبي،کمال صابريان،صفاعلى عسگري.فرهنگ تشريحى شيمي.تهران.انتشارات دانشيار.1382.

14. پورجوادي،علي.واژگان شيمى ومهندسى شيمي.تهران.مرکزنشردانشگاهي.1379.

15. توفيقي،ابوالفضل.فرهنگ نفت وگاز.دانشگاه صنعتى اميرکبير.1370.

16. جعفري،عباس.فرهنگ گيتاشناسي(اصطلاحات جغرافيايي).سازمان گيتاشناسي.1368

17. حق شناس،على محمد؛سامعي،حسين؛انتخابي،نرگس.فرهنگ معاصرهزاره(دوجلدي). مؤسسه فرهنگ معاصر.1381.

18. جهاددانشگاهى صنعتى شريف.فرهنگ اصطلاحات مهندسى شيمي.جهاددانشگاهى صنعتى شريف.1370.

19. حييم،سليمان.فرهنگ کوچک انگليسى فارسي.مؤسسه فرهنگ معاصر.ويرايش سوم.1372.

20. داهي،محمدرضا؛مصلحى سطح آبادي،فاطمه.واژگان کشاورزي.تهران.مرکزنشردانشگاهي.1375.

21. رحماني،بيژن .فرهنگ اصطلاحات برگزيده جغرافيايي:انسانى وطبيعي.علوي.1374.

22. سازمان جغرافيايى نيروهاى مسلح.فرهنگ جغرافيايى كوههاى كشور.تهران.1378-1379.

23. سبزه اي،مسيب.واژه نامه زمين شناسى وعلوم وفنون وابسته.مرکزنشرسمر.1375.

24. سلطاني،پوري؛ راستين،فروردين.اصطلاحنامه کتابداري.کتابخانه ملى جمهورى اسلامى ايران.1372.

25. شايان،سياوش.فرهنگ اصطلاحات جغرافياى طبيعي.تهران.انتشارات مدرسه.1373.

26. شفيعا،محمدعلي.واژگان مهندسى صنايع.تهران.مرکزنشردانشگاهي.1375.

27. صدرى افشار،غلامحسين؛حکمي،نسترن؛حکمي،نسرين.واژه نامه فني.انتشارات نيلوفر.1375.

28. صفرزاده لنکراني، شهاب؛زيارتي،بهرام.واژگان مهندسى معدن.تهران.مرکزنشردانشگاهي.1370.

29. فرهنگستان زبان وادب فارسي.خبرنامه شماره 68.مرداد 1380.

30. فرهنگستان زبان وادب فارسي.واژه هاى تخصصى علوم زمين.گروه واژه گزينى فرهنگستان.1380.

31. قريب،عبدالکريم.فرهنگ زمين شناسي.اروميه.انتشارات انزلي.1366.

32. قنبري،عبادالله.فرهنگ علوم زمين.تبريز.انتشارات ذوقي.1371.

33. گروه مهندسى صنايع جهاددانشگاهي.واژه نامه مهندسى صنايع.انتشارات جهاد دانشگاهى واحدعلم وصنعت.1376.

34. گلستانى دارياني،نادر.واژه نامه تخصصى مهندسى برق والکترونيک.جهاددانشگاهي.1370.

35. محمدى فر،محمدرضا.واژه نامه کامپيوتر.فرهنگ معاصر.1373.

36. مر،فريد.واژه نامه جامع علوم زمين.شيراز.انتشارات كوشامهر.1380.

37. مرکزنشردانشگاهى وپژوهشکده هواشناسي.واژه نامه ژئوفيزيک وهواشناسي.تهران.مرکزنشردانشگاهي.ويرايش دوم.1377.

38. مرکزنشردانشگاهي.واژه نامه زمين شناسى ومعدن.تهران.مرکزنشردانشگاهي.1365.

39. مرکزنشردانشگاهي.واژه نامه شيمي.تهران.مرکزنشردانشگاهي.1379.

40. مرکزنشردانشگاهي.واژه نامه فيزيک.تهران.مرکزنشردانشگاهي.1377.

41. موسوى حرمي،رضا.رسوب شناسي.مشهد.انتشارات آستان قدس رضوي.1370

42. معروف،حبيب.واژه نامه راه وساختمان ومعماري.تهران.انتشارات آزاده.ويرايش دوم.1370.

43. وزيري،بزرگمهر.فرهنگ زيست شناسي.تهران.انتشارات اميرکبير.1380.

44. نوري،جعفر.فرهنگ جامع محيط زيست.تهران.1372.

45. هادوي،فاطمه.فرهنگ تصويرى فسيل شناسي.مشهد.دانشگاه فردوسى مشهد.1379.

1. Bates,Robert L.& Jackson,Julia.A.Glossary of Geology,American Geological Institue,Virginia,1980.

2. Mcgraw-Hill Dictionary of geology and mineralogy.Second Edition.2003.

Web design: M. Noroozi Eghbali