اصطلاح نامه(Thesaurus) مجموعهاى از اصطلاحات، واژهها و عباراتى است كه ميان آنها روابط سلسله مراتبى(اعم و اخص جنس و نوعى، جزء و كل و مورد و مصداقى)، مترادفات(واژه هايى كه بيانگر معناى واحد هستند و لذا مترادف در اصطلاح نامه اعم از مترادف در لغت است) و وابسته برقرار شده باشد كه به منظور ايجاد كليد واژه هايى استاندارد و كنترل شده براى ذخيره و بازيابى اطلاعات و نيز طبقه بندى موضوعى و محتوايى يك حوزه معرفت بشرى تهيه و تدوين مىشود، بنابر اين اصطلاح نامه يكى از بهترين شيوههاى منطقى براى طبقه بندى يك علم است.
پيدايى اين شيوه به سال1959 ميلادى توسط مركز اطلاع رسانى مهندسى دوپونت برمى گردد، پس از آن، انستيتوها و گروههاى پژوهشى و نظامى، يكى پس از ديگرى اقدام به تدوين اصطلاح نامه در حوزههاى مربوطه كردند. در ايران نيز اولين بار ترجمه اصطلاح نامه توسعه فرهنگى آسيا در سال1357 به زبان فارسى منتشر شد.
علت گرايش به اصطلاح نامه نويسى در حقيقت به نياز انسان در عصر حاضر بر مىگردد. عصر حاضر را در واقع بايد عصر انفجار اتمى اطلاعات ناميد. امروزه مرزهاى اطلاعاتى برچيده شده و ديوارهاى اطلاعاتى ضخيم گذشته به ديوارهاى شفاف و شيشهاى تبديل شده است. حجم اطلاعاتى كه امروز توليد مىشود به مراتب از حجم اطلاعاتى كه در گذشته طى يك قرن و يا چندين قرن توليد مىشده است بيشتر است،و لذا طبيعى است كه به موازات آن، بشر امروز نيز بايد به فكر چاره مىافتاد تا بتواند به آسانى اطلاعات مورد نظر خود را از ميان حجم انبوه و متراكم اطلاعات، به دست آورد.
محققان و فرهيختگان پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى وابسته به دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم، نياز ياد شده را به خوبى احساس كرده و با مطالعه شيوههاى مختلف، شيوه اصطلاح نامه را بهترين شيوه براى طبقه بندى، ذخيره و بازيابى علوم اسلامى در عصر حاضر تشخيص داده و از سال1371 اقدام به تدوين اصطلاح نامه علوم اسلامى كردند.
- 1 شناسايى منابع در هر يك از حوزههاى علوم اسلامى و دسته بندى آنها به منابع دست اول، دوم و سوم؛
- 2 مطالعه اجمالى منابع و تهيه نمودار ابتدايى و تصويب آن در جلسات پژوهشى و با استفاده از اساتيد مشاور؛
- 3 تقسيم منابع ميان محققان به منظور استخراج اصطلاح و كليد واژههاى موضوعى و درج آن در فيش مخصوص، به همراه ذكر روابط پيش نهادى و نشانى منابع؛
- 4 تفكيك موضوعى واژههاى استخراج شده و تصويب آنها در گروههاى كارشناسى؛
- 5 تنظيم ساختار نهايى با بهرهگيرى از اساتيد مشاور و كارشناسان.
الف: تأييد اصطلاح و كليد واژه از لحاظ زبان شناسى و كاربردش در يك حوزه علمى
چنان كه گفته شد مقصود از اصطلاح در عبارت»اصطلاح نامه« اصطلاح نمايه است؛ يعنى هر واژه يا عبارتى كه در يك مدار بسته،يك مفهوم و محتواى يك متن را بيان مىكند، براى نمونه واژه»خون«، »مردار«،»شتر«،»گوسفند« و...در علم فقه،به عنوان اصطلاح فقهى خاص تلقى نمىشود ليكن در اصطلاح نامه فقه، به عنوان يك واژه نمايهاى در پيكره اصطلاح نامه فقه قرار مىگيرد چرا كه در زير بخش هر يك از واژههاى ياد شده، مطالب فراوانى از لحاظ حكم، ادلّه و... نهفته است.
ب: تأييد، ردّ يا اصلاح روابط پيش نهادى.
ايجاد رابطه ميان اصطلاحات يك حوزه علمى، از اساسىترين كارهاى اصطلاح نامه نگارى است و اصولا مفهوم اصطلاح نامه در حقيقت، چيزى جز روابط منطقى ميان اصطلاحات نيست.
يك: رابطه مترادف يا رابطه هم ارز(ترجيحى).
مفهوم ترادف در اصطلاح نامه عامتر از مفهوم ترادف در لغت است؛ زيرا رابطه هم ارز يا مترادف، ميان آن دسته از اصطلاحاتى برقرار مىشود كه مفهوم واحدى را دنبال مىكنند و يا به دليل پراكنده نبودن شيوه اطلاع رسانى، به عنوان مفهوم واحد تلقى شده است.علامت اختصارى اين نوع رابطه»بك«(به كار ببريد) و »بج«(به جاى) است.
»بك« علامت اين است كه آن واژه به عنوان واژه مرجح تلقى شده و جست و جوگر و كاربر مىبايد مطالب خود را از طريق آن دنبال نمايد.
»بج« به اين معنا است كه واژه مورد نظر غير مرجح است و لذا مطالب مربوط به اين واژه بايد با واژه مرجح(بك) دنبال شود مانند:
بج: اوصاف ثبوتى خداوند
صفات اكرام الهى
صفات ايجابى الهى
صفات جمال الهى
صفات علياى خداوند
صفات كماليه الهى
صفات وجوديه الهى
نعوت جماليه صانع
وصف اعلاى خداوند
بك: صفات ثبوتيه الهى
صفات اكرام الهى
بك:صفات ثبوتيه الهى
صفات ايجابى الهى
بك:صفات ثبوتيه الهى
صفات جمال الهى
بك:صفات ثبوتيه الهى
صفات علياى خداوند
بك:صفات ثبوتيه الهى
صفات كماليه الهى
بك:صفات ثبوتيه الهى
اين نوع رابطه ميان واژه هايى برقرار مىشود كه از حيث مفهوم نسبت به يكديگر، عام و خاص و به تعبير ديگر، تابع و متبوع اند، و لذا از نظر اصطلاح نامه، علاوه بر رابطه جنس و نوع، رابطه جزء با كل (مثل رابطه دست انسان با انسان) و مورد و مصداق با مفهوم (مانند رابطه محمد با انسان، يا رابطه كوه دماوند با كوه) نيز رابطه اعم و اخص به شمار مىروند.
علامت اختصارى اين رابطه، »ا.ع«(اعم)و »ا.خ«(اخص) است.
»ا.ع«، علامت اعم بودن و»ا.خ«، علامت اخص بودن واژه است.
مانند:
ا.ع: صفات الهى
ا.خ: اختيار الهى
ادراك الهى
صفات ثبوتيه محضه الهى
صفات ثبوتيه ذاتيه الهى
در ميان واژههاى ياد شده، واژه »صفات الهى« عامتر از صفات ثبوتيه الهى، ولى واژه اختيار الهى، ادراك الهى و... خاصتر از آن هستند.
ميان واژه هايى كه هيچ يك از دو نوع رابطه پيش گفته را نداشته، ولى به گونهاى باشند كه با ذكر يكى از آن، ديگرى نيز به ذهن تداعى مىكند، رابطه وابسته برقرار مىشود. علامت اختصارى اين نوع رابطه،»ا.و«(اصطلاح وابسته)است.
مانند:
ا.و: صفات سلبيه الهى
علاوه بر روابط سه گانه اساسى، موارد ديگرى نيز در اصطلاح نامه تعبيه شده است كه در جهت دهى، طبقه بندى منطقى و عدم اختلاط ميان مفاهيم تأثير به سزايى دارد. اين موارد عبارتاند از:
- 1 توضيحگر، يعنى مطالب مختصرى كه بين دو هلال قرار گرفته و موجب مىشود مشتركات لفظى از هم متمايز گردند، مانند آيات(معجزه) - آيات(قرآن)
- 2 عبارت راهنما، يعنى عباراتى كه بيانگر لحاظ تقسيم اصطلاحاند مانند:
(به لحاظ بساطت و عدم بساطت)
ا.خ: اجسام بسيط
(به لحاظ لطافت و عدم لطافت)
ا.خ: اجسام لطيف
(به لحاظ نورانيت و عدم نورانيت)
ا.خ: اجسام نورانى
اجسام ظلمانى
- 3 يادداشت دامنه كه با علامت اختصارى »ى.د« در زير بعضى از اصطلاحات مىآيد و حداقل دو فايده دارد:
يك - محدوده معنايى يك واژه را از نظر توسعه يا ضيق، معين مىكند.
دو - ابهام واژه را برطرف مىسازد.
مانند:
ى.د: آن دسته از افعالى است كه در سعادت و شقاوت انسان دخالت دارد.
تمامى مراحل چهار گانه ياد شده چه از حيث فنى و چه محتوايى، با اشراف اساتيد حوزه و دانشگاه، به سامان رسيده است.
- 1 اصطلاح نامه علوم اسلامى، اولين اصطلاح نامه در حوزه علوم اسلامى است كه اساس آن در حوزه علميه قم پى ريزى شده و به سامان رسيده است.
مراكز ديگرى نيز به موازات واحد اصطلاح نامه علوم اسلامى پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى وابسته به دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم، اقدام به تدوين اصطلاح نامه به زبان فارسى كردهاند ليكن هيچ يك از آنها در زمينه علوم اسلامى نيست چه اين كه بعضى از آنها فقط ترجمه اصطلاح نامه »انگليسى«است. مانند اصطلاح نامه »نما«{P Spines: science and technology policy in formation Exchange system- P} كه در پرتو يكى از برنامهى يونسكو تدوين شده است.
P}-اصطلاح نامه نما(نظام مبادله اطلاعات علمى و فنى) ويرايش دوم. مقدمه ص ث.- 2 {P برخوردارى اصطلاح نامه علوم اسلامى از ساختارى مستحكمتر از اصطلاح نامههاى مراكز ديگر مانند اصطلاح نامه سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى(اصفا) و اصطلاح نامه مركز اطلاعات و مدارك علمى ايران(نما).
- 3 از نظر تخصصى، علمىتر و قوىتر از ديگر اصطلاح نامههاى تدوين شده در ايران است. دو ويژگى اخير از ويژگى هايى است كه كميسيون ملى تربيتى، علمى و فرهنگى ملل متحد(يونسكو) در ايران نيز بر آن صحّه گذاشتهاند. اين كميسيون طى نامهاى به مسئول پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى، چنين مىنويسد:
»پس از انقلاب اسلامى، مركز اسناد و مدارك علمى، سازمان انرژى اتمى و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى هر يك جداگانه اصطلاح نامه هايى تدوين و منتشر نمودهاند ولى چون نخستين تجربه در نوع خود بود، هيچ يك خالى از اشكال نيستند،به خصوص از جهت ساختار علمى و رعايت اصول زبان شناسى و دستور زبان فارسى، بنا بر اين جاى يك اصطلاح نامه جامع و كامل در زبان فارسى هم چنان خالى است،مشكل مذكور در زمينههاى تخصصى به سبب فقدان واژههاى برگزيده و مقبول به صورت مضاعف جلوه مىكند، خوش بختانه اصطلاح نامههاى تدوين شده توسط مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى(پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى) نسبت به ساير اصطلاح نامهها از نظر ساختار محكمتر و از نظر تخصصى هم قوىتر و علمىتر است.«
- 4 از نظر پوشش موضوعى، گستردهتر از اصطلاح نامههاى ديگر است .
اصطلاح نامه علوم اسلامى به دليل تكثر واژههاى اخص و نيز واژههاى مترادف و وابسته و روابط منطقى ميان آنها، قابليت پوشش موضوعى بيش از90 درصد محتواى علوم اسلامى را دارد.
و اين ويژگى، در كمتر اصطلاح نامهاى مشاهده مىشود، و لذا مىتوان به سبب آن، محتواى متون و منابع علوم اسلامى را به معناى واقعى كلمه، طبقه بندى و نظاممند نمود.
براى نمونه كسانى كه با متون فقهى آشنايى دارند مىدانند كه درباره واژه سرقت، مطالب فراوانى وجود دارد. در اصطلاح نامه فقه، نزديك به همه اين مطالب در قالب كليد واژه سرقت و مترادفات، اخصها(زير مجموعهها) و وابستههاى آن، گردآورى و بر اساس منطق اصطلاح نامه، نظاممند شده است به طورى كه به راحتى مىتوان مطالب مورد نياز خود را از ميان انبوه اطلاعات درباره »سرقت« از طريق كليد واژههاى نظاممند، شناسايى كرد و همان را انتخاب كرد، تا بدين وسيله از مشكل جدّى كاهش و ريزش اطلاعات، مصمون ماند.
واژههاى باب سرقت به شرح ذيل است:
بج: دزدى
ا.ع: مجرمات
(بدون لحاظ)
ا.خ: سرقت مال مشترك
- سرقت بيت المال
-سرقت خمس
-سرقت زكات
-سرقت غنيمت
-سرقت مباحات اصلى
-سرقت محرمات
-سرقت آلات لهو
-سرقت خمر
-سرقت خمر ذمى
-سرقت خمر مسلم
(به لحاظ سلام و كفر سارق)
-سرقت كافر
-سرقت اهل كتاب
-سرقت ذمى
-سرقت ذمى از ذمى
-سرقت ذمى از مسلمان
-سرقت ذمى از معاهد
-سرقت غيرذمى
-سرقت حربى
-سرقت حربى از ذمى
-سرقت حربى از مسلم
-سرقت حربى از معاهد
-سرقت كافر از غنيمت
-سرقت مرتد
-سرقت مستأمن(كافر)
-سرقت مستأمن از ذمى
-سرقت مستأمن از مستأمن
-سرقت مستأمن از مسلمان
-سرقت معاهد
-سرقت معاهد از ذمى
-سرقت معاهد از مسلمان
-سرقت معاهد از معاهد
-سرقت مسلمان
-سرقت مسلمان از حربى
-سرقت مسلمان از ذمى
-سرقت مسلمان از مستأمن
-سرقت مسلمان از مسلمان
-سرقت مسلمان از معاهد
-سرقت مسلمان از دار حرب
-سرقت مسلمان از غنيمت
(به لحاظ امين بودن سارق)
-سرقت اجير
-سرقت امين
-سرقت راهن
-سرقت وكيل
(به لحاظ انفراد و عدم آن)
-سرقت گروهى
-سرقت گروهى با اشتراك در سرقت
-سرقت گروهى با انفراد در سرقت
-سرقت گروهى كمتر از نصاب
-سرقت گروهى نصاب
-سرقت انفرادى
(به لحاظ تجريد سلاح و عدم آن)
-سرقت صغرا
-سرقت كبرا
(به خاطر تعدد حرز)
-سرقت از دو حرز
(به لحاظ جنسيت)
سرقت زن
-سرقت مرد
(به لحاظ ذى شعوربودن مسروق)
-سرقت انسان
-سرقت حر(مسروق)
-سرقت حر صغير
-سرقت حر كبير
-سرقت عبد(مسروق)
-سرقت مملوك صغير
-سرقت مملوك كبير
-سرقت حيوان
(به لحاظ رقيت و حريت سارق)
-سرقت حر(سارق)
-سرقت عبد(سارق)
(به لحاظ زمان سرقت)
-سرقت در سال قحطى
-سرقت در سال قحطى با اضطرار
-سرقت در سال قحطى بدون اضطرار
-سرقت غير مأكول در سال قحطى
-سرقت ماكول در سال قحطى
(به لحاظ قرابت و عدم قرابت سارق)
-سرقت اجنبى
-سرقت اقارب
-سرقت واجب النفقه
-سرقت زوج
-سرقت زوجه
-سرقت پدر
-سرقت مادر
-سرقت جد
-سرقت فرزند
(به لحاظ صاحب حق)
-سرقت دائن
-سرقت شريك
-سرقت غانم
-سرقت موقوف عليه
-سرقت واجب النفقه
(به لحاظ صاحب مال)
-سرقت معير
-سرقت موجر
-سرقت مولى
(به لحاظ سلامت و عدم سلامت سارق)
-سرقت نابينا
-سرقت بينا
-سرقت زائد الاصبع
-سرقت شلا
-سرقت مقطوع الاصابع
-سرقت فاقد الاصبع
-سرقت مقطوع الرجل
-سرقت مقطوع اليد
-سرقت ناقص الاصبع
(به لحاظ عدم تكليف سارق)
-سرقت صبى (سارق)
-سرقت مجنون(سارق)
- سرقت مجنون ادوارى
- سرقت مجنون اطباقى
-سرقت مضطر
-سرقت مغمى عليه
-سرقت مكره
(به لحاظ متعلق سرقت)
-سرقت پرده كعبه
-سرقت از مال غايب
-سرقت اضحيه
-سرقت اضحيه بعد از ذبح
-سرقت اضحيه قبل از ذبح
-سرقت درب منزل
-سرقت حلقه درب منزل
-سرقت سنگ رخام
-سرقت حرز
-سرقت سريع الفساد
-سرقت صبى(مسروق)
-سرقت طعام
-سرقت طير
-سرقت عاريه
-سرقت كفن
(به لحاظ سرقت از قبر و غير قبر)
-سرقت كفن از غير قبر
- سرقت كفن از قبر
(به لحاظ نصاب كفن و عدم آن)
- سرقت كفن اقل از نصاب
- سرقت كفن با حد نصاب
-سرقت مال مسروق
-سرقت مالا يتمول
-سرقت مجنون(مسروق)
-سرقت مسروق مختلط با مال سارق
-سرقت مصحف
-سرقت مغصوب
-سرقت موقوف
-سرقت ميوه
(به لحاظ حرز و عدم حرز)
-سرقت ميوه از حرز
-سرقت ميوه از غير حرز
(به لحاظ مكان)
- سرقت ميوه از بستان
- سرقت ميوه از درخت
(به لحاظ محرزيت مسروق)
-سرقت از حرز
- سرقت از حرز مغصوب
- سرقت اشياى ثابت حرز
- سرقت باب حرز
-سرقت از غير حرز
- سرقت از مكان عام بدون حرز
(به لحاظ مراتب سرقت)
-سرقت پنجم
-سرقت چهارم
-سرقت اول
-سرقت دوم
-سرقت سوم
-سرقت مكرر
-سرقت مكرر نبّاش
- سرقت مكرر غير كفن از قبر
- سرقت مكرر كفن از قبر
- سرقت مكرر با تخلل حد
- سرقت مكرر بدون تخلل حد
(به لحاظ مقدار نصاب)
-سرقت كم تر از نصاب
-سرقت نصاب
(به لحاظ كيفيت سرقت)
- سرقت تدريجى نصاب
- سرقت دفعى نصاب
(به لحاظ مكان)
سرقت نصاب از حرز
سرقت نصاب از غير حرز
(به لحاظ مكان سرقت)
-سرقت از پيش ناظر
- سرقت از پيش ناظر فراموشكار
- سرقت از پيش ناظر نائم
-سرقت از جيب
- سرقت از جيب باطن
- سرقت از جيب ظاهر
-سرقت از خانه
-سرقت از غير مفتوح الباب
-سرقت از قبر
-سرقت غير كفن از قبر
- سرقت كفن از قبر
-سرقت از كُمّ
- سرقت از كُمّ باطن
- سرقت از كُمّ ظاهر
-سرقت از مسجد الحرام
-سرقت از مفتوح الباب
-سرقت از مكان خاص
- سرقت از مكان خاص جايز الدخول
- سرقت از مكان خاص مأذون الدخول
-سرقت از مكان عام
-سرقت در حبس
-سرقت در حرم
(به لحاظ موارد)
-سرقت پنهانى
-سرقت مست
-سرقت مهمان مهمان
-سرقت قبل از جنون
-سرقت نباش
- سرقت مكرر نبّاش
- سرقت مكرر غير كفن از قبر
- سرقت مكرر كفن از قبر
- سرقت نبّاش با وطى
-سرقت نبّاش بدون وطى
-ا.و: تكرار سرقت
-حد سرقت
-حرز
-خيانت
-سارق
-اقرار به سرقت
-ضمان سرقت
-مسروق
-منكر سرقت
-موجب سرقت
- 5 تو رفتگىهاى فراوان (سلسه مراتب اعم و اخص) اصطلاح نامه علوم اسلامى نسبت به ساير اصطلاح نامهها.
گستردگى منابع علوم اسلامى و گونه گونى موضوعات، فروعات و شقوق آن، كار دستيابى به مطالب مورد نظر را براى پژوهشگران و محققان دشوار مىكند، تا جايى كه تدوين اصطلاح نامه مختصر و محدود(بسنده كردن به دو يا سه رده و اصطلاحات كلى) در حوزه علوم اسلامى نمىتواند پاسخ گوى مراجعان باشد. اصطلاح نامه محدود، اگرچه براى دستهاى از افراد(كسانى كه طالب اطلاعات اجمالى(و محدوداند)مطلوب است، ليكن براى دستهاى ديگر، بى فايده و يا كم فايده است؛ لذا واحد اصطلاح نامه علوم اسلامى در شروع فعاليت خود، مشكل مذكور را طى جلسات متعدد مورد بررسى قرار داده و چاره كار را جز تدوين اصطلاح نامه مفصل(ميكروتزاروس)نديد. اجراى اين سياست موجب گشته تا ميزان تورفتگى و سلسله مراتبى در اصطلاح نامه علوم اسلامى از ساير اصطلاح نامههاى موجود بيشتر باشد كه در حقيقت امتيازى براى اصطلاح نامه علوم اسلامى به شمار مىآيد؛ چرا كه قدرت انتخاب پژوهش گران و محققان را بيشتر مىكند. براى نمونه دو مصداق از ميزان تو رفتگى در دو حوزه از علوم اسلامى، ذيلا" آورده مىشود.
اصطلاح نامه علوم اسلامى
كلام اسلامىفقه
خداشناسىمعاملات عام
افعال الهىمعاملات خاص
كتاب الهىعقود
كتاب تدوينىعقود لازم الطرفين
كتاب آسمانىاجاره
قرآناجاره اعيان
آيات قرآناجاره آدمى
آيات عقايداجاره بر واجبات
آيات امامتاجاره بر واجبات كفايى
آيات امامت على (ع)اجاره بر تدفين
آيه ولايت
رديف موضوعتعداد اصطلاحوضعيت نشرتاريخ نشر
1 اصطلاح نامه علوم قرآن4151 منتشرشده
2 اصطلاح نامه فلسفه اسلامى22403 منتشرشده
3 اصطلاح نامه اصول فقه5431منتشرشده
4 اصطلاح نامه منطق6455منتشرشده
5 اصطلاح نامه كلام اسلامى14761منتشرشده
6 اصطلاح نامه اخلاق اسلامى4312در حال نشر
7 اصطلاح نامه علوم حديث8515در حال نشر
8 اصطلاح نامه فقه20000 در حال تدوين
كارهاى ديگرى نيز علاوه بر تدوين اصطلاح نامههاى تخصصى، در واحد اصطلاح نامه صورت گرفته است كه عبارتند از:
- 1 تربيت نيروى انسانى متخصص در زمينه اصطلاح نامه نگارى
يكى از مشكلات جدى در ابتداى تدوين اصطلاح نامه، مشكل نيروى متخصص در زمينه فنى و محتوايى بود، ولى اين مشكل در اندك زمان ممكن با تلاش خستگىناپذير و دل سوزانه مسئولان و محققان واحد اصطلاح نامه، برطرف شد به طورى كه توانست ظرف2 سال از شروع تدوين اصطلاح نامه، نيروهاى متخصص را به بدنه ساير موسسات پژوهشى نيز تزريق نمايد و هم اكنون نيز بيش از30 نيروى متخصص اصطلاح نامه نگارى با اين واحد هم كارى مىكنند.
- 2 تدوين فرهنگ نامههاى تخصصى
واحد اصطلاح نامه علوم اسلامى پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى، به منظور كاربردى كردن اصطلاح نامه، به موازات تدوين اصطلاح نامههاى تخصصى، براى تعداد زيادى از واژهها و اصطلاحات، مستندات(اطلاعاتى از قبيل تعريف، وجه تسميه، تاريخچه، دليل و نظريات)متناسب را گردآورى كرد، و همين امر سبب شده كه در عمل، مقدمات فرهنگ نامه علوم اسلامى فراهم شود و لذا علاوه بر تدوين اصطلاح نامه، براى هر يك از حوزههاى علوم اسلامى، فرهنگ نامه تخصصى مناسب تهيه شده كه عبارتاند از:
فرهنگ نامه علوم قرآنى در1000 صفحه با بيش از2579 واژه فرهنگ نامهاى
فرهنگ نامه فلسفه اسلامى1000 صفحه با بيش از2000 واژه فرهنگ نامهاى
فرهنگ نامه اصول فقه 2000 صفحه با بيش از3200 واژه فرهنگ نامهاى
فرهنگ نامه كلام اسلامى2000 صفحه با بيش از4000 واژه فرهنگ نامهاى
فرهنگ نامه منطق1000 صفحه با بيش از2000 واژه فرهنگ نامهاى
فرهنگ نامه علوم حديث2000 صفحه با بيش از6000 واژه فرهنگ نامهاى
فرهنگ نامه اخلاق اسلامى1800 صفحه با بيش از1800 واژه فرهنگ نامهاى
- 3 تهيه نرمافزار اصطلاح نامه جامع علوم اسلامى با قابليتهاى زير:
- نمايش حدود140/000 اصطلاح با كليه روابط در چهار حالت(ليست، الفبايى، نظام يافته و درختى) به همراه جست و جوى لفظى؛
- جست و جوى تركيبى با قابليتهاى پيش رفته؛
- خروجى چاپ متنوع؛
- نمايش متون با قابليتهاى بالا؛
- ايجاد ارتباط ميان اصطلاحات با مستندات، نمايه، متون تقطيع شده و بدون تقطيع؛
- طبقه بندى اصطلاحات و منابع در حوزههاى مختلف؛
-قابليت تغيير قلم، رنگ و اندازه؛
- ارائه شناسنامه كامل از متون؛
- امكان طبقه بندى مستندات و فرهنگ نامهها بر اساس ساختار منطقى اصطلاح نامه؛
- ارائه متن قرآن با جست و جوى لفظى؛
- قابليت براى گزينش خودكار ردههاى بالا يا پايين يك اصطلاح با اطلاعات ديگر؛
در آينده نيز قابليتهاى ذيل به برنامه نرمافزار اصطلاح نامه جامع علوم اسلامى افزوده مىشود:
- ورود و خروج موازى و پويا.(Dynamic)
- اتوماسيون انديسك سازى منابع؛
- ارائه خروجى نرمافزار به صورت قابل ارايه به سايت وب؛
- ارائه خروجىهاى متنوع نرمافزار هم چونPDF و.Access
- 4 تدوين تنالگان (مؤسسات)6075 اصطلاح
- 5 تدوين اصطلاح نامه كشورها5026 اصطلاح
- 6 شخصيتها و اعلام27852 اصطلاح
- 7 اصطلاح نامه عمومى(واژههاى عامى كه اختصاص به حوزههاى خاص نداشته و در همه جا قابل استفاده هستند14927 اصطلاح
برنامههاى آينده واحد اصطلاح نامه جامع علوم اسلامى در دو حوزه است:
- 1 چند زبانه كردن اصطلاح نامههاى علوم اسلامى، حداقل به دو زبان عربى و انگليسى در فاز اول.
- 2 تدوين فرهنگ نامه جامع علوم اسلامى، با استفاده از مستندات و ساختار درختى اصطلاح نامه.
در اين طرح ساختار درختى هر يك از واژهها و مدخلهاى فرهنگ نامهاى به همراه آنها آورده مىشود و سپس مطالب مربوط به واژه، در ذيل آن درج مىشود.
فايده اين روش اين است كه در ابتداى ورود به مطالب، شماى كلى آن واژه در اختيار محقق قرار گرفته و بدين سبب قدرت انتخاب او را بالا مىبرد. براى نمونه:
-اختيار الهى
-ادراك الهى
اراده فعلى الهى
اراده ذاتى الهى
اراده طولى الهى
اراده عرضى الهى
اراده ازلى الهى
-ارادهالهىاراده اجمالى الهى
اراده اصلى الهى
اراده تبعى الهى
اراده تشريعى الهى
اراده تفصيلى الهى
اراده تكوينى الهى
-بصر الهى
-سمع الهى
خالقيت الهى
-صفات ثبوتيه اضافيه محضهالهى رازقيت
قيوميت
صفات ثبوتيه حقيقيه ذات اضافهالهى
-صفات ثبوتيه حقيقيه الهى
صفات ثبوتيه حقيقيه محضهالهى
-صفات ثبوتيه ذاتيه الهى
-صفات ثبوتيه فعليه الهى
حيات الهى
علم اجمالى الهى
علم تفصيلى الهى
-اصول صفات ثبوتيه الهى علم الهى
علم ذاتى الهى
علم فعلى الهى
قدرت الهى
صفات ثبوتى الهى صفاتى هستند كه مستلزم هيچ نقصى نبوده و بر كمال الهى دلالت دارند. اين دسته از صفات به حسب تجزيه و تحليل به وجود برمى گردد و لذا به طور اطلاق براى خداوند تعالى ثابت هستند، مانند علم، قدرت، حيات و... خداى سبحان مىفرمايد:»و له الاسماء الحسنى« هر اسم نيكويى از آن خداوند است. غالب متكلمان P}-سوره اعراف /{P 180 اسلامى، خداوند را به آن صفاتى ياد مىكنند كه يا خداوند خود را به آن توصيف كرده باشد و يا در كلام پيامبر(ص) و امام و حجت خدا ذكر شده باشد. بنا بر اين، صفت »تعقل«، اگر چه بر كمال دلالت دارد، امّا خداوند را به اين صفت- P} ر.ك: اوائل المقالات، شيخ مفيد ص- 13 حق اليقين، شبر ج- 1 ص.20 گوهر مراد، لاهيجى، ص{P 248 ياد نمىكند چرا كه در متن دينى،نيامده است.
صفات ثبوتيه الهى را صفات جمال نيز مىخوانند.
ديدگاه متكلمان درباره صفات ثبوتيه الهى...
- 3 طراحى و تدوين اصطلاح نامه عرفان اسلامى.
- 4 طراحى و تدوين اصطلاح نامههاى مرتبط به پژوهشهاى دينى در صورت تقاضا.
- 5 نمايه و موضوع نگارى بيش از5 هزار جلد از منابع علوم اسلامى در فاز اول.
- 6 ايجاد نرمافزار اصطلاح نامه علوم اسلامى با قابليت ورود و خروج موازى و پويا(Dynamic)
- 1 مديريت اطلاعات علوم و فرهنگ اسلامى.
- 2 فرهنگ سازى براى كاربرد اصطلاح نامه در مراكز پژوهشى، انتشارات، وب سايت و مراكز اطلاع رسانى.
- 3 طراحى و راه اندازى مركز اطلاعات و مدارك علوم اسلامى بر اساس اصطلاح نامه علوم اسلامى .
- 4 تعامل با سازمانهاى ملى و جهانى مانند: كميسيون ملى تربيتى، علمى و فرهنگى سازمان ملل متحد(يونسكو) براى محوريت اصطلاح نامه علوم اسلامى و استاندارد آن براى پژوهشهاى دينى.