نظر متكلمان درباره اعاده معدوم
ترجمه
جمعى از متكلمان نظر به آنكه شرايع حقه درباره مَعاد سخن گفتهاند و مَعاد، اعاده معدوم هست، قائل به جواز اعاده معدوم شدهاند. و چنين استدلال نمودهاند كه اگر اعاده معدوم بعينه ممتنع باشد امتناع يا به جهت ماهيت معدوم است يا به جهت لازمه لاينفك ماهيت معدوم، كه اگر چنين باشد نمىبايست از اول موجود مىشد. يا به دليل يك مانع از بين رفتنى است، كه در اين صورت با از بين رفتن مانع، امتناع هم از بين مىرود. (و معدوم به حال سابق، اعاده مىشود).
نظر متكلمان مردود است، از آن جهت كه امتناع اعاده به دليل مانعى است كه مربوط به وجود معدوم است نه ماهيت آن. و آنچه اديان راستين درباره مَعاد و حشر و قيامت گفتهاند در حقيقت، انتقال از يك خانه به خانه ديگر است، و از باب ايجاد بعد از اعدام نيست.
شرح
متكلمان، امتناع اعاده معدوم را در يكى از اين سه مانع خلاصه كردهاند: يا مانع از اعاده مربوط به ماهيت معدوم است. يعنى ماهيت در دسته مفاهيم و ماهيتهاى ممتنعه است، كه هرگز موجود نمىشود، مانند اجتماع ضدّين و نقيضين. يا مانع به جهت لازمه لاينفك ماهيت است. در اين دو صورت ماهيت، من اول الامر نمىبايست موجود مىشد؛ نه آنكه موجود مىشد، سپس معدوم مىگشت. يا امتناع اعاده به جهت يك مانع زايل شدنى است. خوب، در اين صورت مانع را زايل، و معدوم را موجود مىكنيم.
در جواب اينها گفته مىشود مانع از اعاده هيچ يك از سه امر فوق نيست، بلكه يك امر چهارمى است. و آن اينكه مانع به وجود معدوم برمىگردد، كه آن وجود در صورتى كه عين وجود اول بخواهد باشد به دلايلى كه گفتهشد قابل بازگشت به قبل خود نيست. به ادله امتناع مراجعه شود.
اما آنچه در تمام اديان الهى مربوط به قيامت آمده، همه حق است و هيچ كدام به اعاده معدوم مربوط نمىشود؛ زيرا اولاً مردن و از اين جهان رفتن معدوم شدن نيست، بلكه خانه كوچك را به خانه بزرگ تبديل كردن است. ثانياً حيات انسان به بدن مادى اونيست، بلكه به نفس و روح اوست. لذا گفتهشده در همين جهان در امتداد هفت سال، تمام سلولهاى بدن انسان تبديل به سلولهاى جديد مىشود و در عين حال حيات و وحدت شخص، محفوظ مىماند. در قيامت هم مطلب چنين است. تبديل جلود به جلود جديد، تغييرى در وحدت شخص ايجاد نمىكند؛ زيرا حيات او قائم به نفس اوست، نه بدن او. پس مسأله قيامت تخصصاً از بحث اعاده معدوم، خارج است.
به سؤالات زير پاسخ دهيد.
1 - تشخص يك شىء به چه چيز اوست، چرا؟
2 - چرا وجود مثلَين من جميع الجهات محال است؟
3 - چرا اعاده معدوم بعينه محال است؟
4 - دو دليل از دلايل امتناع اعاده معدوم را بيان كنيد.
5 - دليل متكلمان بر جواز اعاده معدوم چيست؟