طرح يك شبهه
ترجمه
و به جهت تمايز اعدام (به واسطه اضافه يا قيد) اشكال زير، دفع مىشود. (اشكال، عبارت از اين است كه) عدمى كه اضافه مىشود به عدم، نوعى از عدم است. از سوى ديگر از آن جهت كه عدم مضاف، رافع عدم مضاف اليه است مقابل عدم است، به نحو تقابلى كه بين دو نقيض، وجود دارد. و نوعيّت و تقابل قطعاً با يكديگر جمع نمىشوند.
شرح
عدم العدم نوعى از عدم به شمار مىرود؛ زيرا مقيد، نوعى از مطلق است. از سوى ديگر عدم العدم مقابل عدم است؛ زيرا رافع اوست. و رافع هر شىء، نقيض آن محسوب مىشود. بديهى است عدم مضاف، عدم مضاف اليه را بر مىدارد. پس اين عدم مقيد، نقطه مقابل عدم مطلق قرار مىگيرد و تقابل تناقض بين آن دو بر قرار مىشود. اشكال اين است كه چطور ممكن است عدم العدم، هم نوعى از عدم مطلق باشد و هم نقيض آن. و حال آنكه جمع بين نوعيّت و تقابل، محال است.
متن
وجه الاندفاع - كما أفاده صدر المتألهين ره - (1)
أنّ الجهة مختلفة، فعدم العدم بما أنّه مفهوم أخصّ من مطلق العدم مأخوذ فيه العدم نوع من العدم
وبما أنّ للعدم المضاف إليه ثبوتاً مفروضاً يرفعه العدم المضاف رفع النقيض للنقيض يقابله العدم المضاف.
1- اسفار، ج 1 ص 353.
2- نوع من العدم» خبر «فعدم العدم» است.