سعه و ضيق در مراتب عالى و دانى وجود

ترجمه

چهارم، مراتب وجود هر مقدار كه تنزل پيدا مى‏كنند محدوديتشان بيشتر و دايره وجودشان تنگتر مى‏شود. و هر مقدار كه سير صعودى پيدا كرده و به اعلى المراتب (ذات اقدس الهى) نزديك مى‏شوند، محدوديتشان كمتر و سعه وجودى پيدا مى‏كند. تا برسد به اعلى مراتب وجود كه مشتمل بر كل كمالات وجود است، بدون محدوديت. و مطلق و رهاى از هر قيد است.

شرح

در ترتب وجود از رفيع‏ترين مراتب وجود كه ذات لا يزال الهى است به سوى پايين، هر مقدار كه وجود از سرچشمه هستى يعنى خداوند تبارك و تعالى فاصله مى‏گيرد محدوديت بيشتر و سعه كمترى پيدا مى‏كند. و هر مقدار كه وجودات به او نزديكتر باشند از كمال بيشتر و شمول و سعه افزونتر برخوردارند. عالم عقول بر عالم نفوس و عالم نفوس بر عالم جمادات تقدم داشته، از كمالات بيشتر برخوردارند. تا مى‏رسيم به هيولى كه در سلسله وجودات پايين‏ترين مرتبه را به خود اختصاص داده، در نهايت ضعف و ناتوانى است. بهره هيولى از كمال، صفر است. لذا تنها فعليت او نادارى و صرف القوه بودن است.

متن

الأمر الخامس: أنّ للوجود حاشيتين من حيث الشدّة والضعف وهذا ما يقتضى به القول بكون الوجود حقيقة مشكّكة.