تاريخچه فرقه خوارج

دكترمحمدجوادمشكور

خوارج گروهى بودند پس از داورى حكمين بين حضرت على (ع) و معاويه به وجود آمدند.

هنگام مراجعت‏حضرت على (ع) از صفين به كوفه عده‏اى از لشكريانش بر او شوريدند و حكميت را بر خلاف اسلام دانستند و گفتند: لا حكم الا لله. يعنى فرمانى جز فرمان خدا نيست از اين جهت آنان را «محكمه اولى‏» يعنى داورى خواهان نخست‏خواندند.

سپس دوازده هزار تن از ايشان از لشكر حضرت على (ع) جدا شده و به حروراء نزديك كوفه رفتند و با وى مخالفت كردند بدين سبب آنان را «حروريه‏» ناميدند خوارج خود را «شراة‏» مى‏خواندند و خارجى كه جمع آن خوارج مى‏باشد لقبى است كه دشمنان ايشان به آنان داده‏اند.

«شراة‏» به معنى فروشندگان است و مفردش شارى مى‏باشد، اين عنوان را بدين علت انتخاب كردند كه مى‏گفتند: ما جان خويش را براى پاداش اخروى فدا مى‏كنيم.

اين نام ماخوذ است از آيات: «و من الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات الله..» بقره/207 يعنى: از مردم كسانى هستند كه نفس خود را به جهت‏خشنودى خداوند مى‏فروشند و در راه او فدا مى‏كنند.

«ان الله اشترى من المؤمنين انفسهم و اموالهم بان لهم الجنة يقاتلون فى سبيل الله فيقتلون و يقتلون...» توبه/111. يعنى: همانا خداوند از مؤمنان نفسها و اموالشان را بخريد و به جاى آن به ايشان بهشت را داد تا در راه او بجنگند و بكشند و كشته شوند.

اما برونو Brunnow كه از معاريف خاورشناسان است در رساله خود درباره خوارج مى‏نويسد: اين كه گفته‏اند لقب خوارج را دشمنان به آن گروه داده‏اند درست نيست زيرا اين عنوان به معنى تمرد و عصيان در مورد ايشان نيامده است و اين كلمه مانند لفظ (مهاجرين) مراد كسانى هستند كه در راه خدا جلاى وطن كرده و دور از اوطان خويش زندگى كرده‏اند و آن ماخوذ از آيه است: «... و من يخرج من بيته مهاجرا الى الله و رسوله ثم يدركه الموت فقد وقع اجره على الله...» نساء/101. يعنى: هر كه از خانه خود براى خدا و رسولش بيرون رود و مرگ او فرا رسد به تحقيق خداوند او را پاداش خواهد داد.