احكام نذر وعهد - قسم

احكام نذر و عهد

2649 - نذر آن است كه انسان براى خدا بر خود واجب كند كه كار خيرى را بجا آورد , يا كارى را كه نكردن آن بهتر است ترك نمايد.
2650 - در نـذر بايد صيغه خوانده شود و لازم نيست آن را به عربى بخوانند پس اگر بگويد چنانچه مريض من خوب شود , براى خدا بر من است كه ده تومان به فقير بدهم نذر او صحيح است .
2651 - نذر كننده بايد بالغ و عاقل باشد و به اختيار و قصد خود نذر كند , بنابر اين نذر كردن كسى كه او را مجبور كرده اند , يا به واسطه عصبانى شدن بى قصد يا بى اختيار نذر كرده صحيح نيست .
2652 - شخص سفيه ( كسى كه مال خود را در كارهاى بيهوده مصرف مى كند ) اگر مثلا نذر كند چيزى بـه فقير بدهد صحيح نيست و هم چنين شخص مفلس اگر نذر كند كه مثلا چيزى از اموالى كه از تصرف در آنها منع شده به فقير بدهد صحيح نيست .
2653 - نـذر زن بـدون اجـازه شوهر در آنچه با حق او منافات دارد صحيح نيست , و هم چنين نذر زن در امـوالـش بـدون اجـازه شوهر محل اشكال است , مگر در حج و زكاة و صدقه و احسان به پدر و مادر و صله ارحام .
2654 - اگر زن با اجازه شوهر نذر كند , شوهرش نمى تواند نذر او را بهم بزند , يا او را از عمل كردن به نذر جلوگيرى نمايد.
2655 - اگر فرزند بدون اجازه پدر يا با اجازه او نذر كند , بايد به آن نذر عمل نمايد.
ولـى اگـر پـدر يا مادر از عملى كه نذر كرده منعش كنند , به طورى كه آن عمل ديگر در حق او رجحان نداشته باشد نذرش منحل مى شود.
2656 - انسان كارى را مى تواند نذر كند كه انجام آن برايش ممكن باشد , بنابر اين كسى كه مثلا نمى تواند پياده كربلا برود , اگر نذر كند كه پياده برود نذر او صحيح نيست .
2657 - اگـر نـذر كـند كه كار حرام يا مكروهى را انجام دهد يا كار واجب يا مستحبى را ترك كند , نذر او صحيح نيست .
2658 - اگـر نـذر كـنـد كـه كار مباحى را انجام دهد, يا ترك نمايد , چنانچه بجا آوردن آن و تركش از هر جـهت مساوى باشد , نذر او صحيح نيست و اگر انجام آن از جهتى بهتر باشد و انسان به قصد همان جهت نـذر كند , مثلا نذر كند غذايى را بخورد كه براى عبادت قوت بگيرد , نذر او صحيح است , و نيز اگر ترك آن از جـهـتى بهتر باشد و انسان براى همان جهت نذر كند كه آن را ترك نمايد مثلا براى اين كه دود مضر اسـت نـذر كـنـد كه آن را استعمال نكند نذر او صحيح مى باشد , ولى اگر بعدا ترك استعمال دود براى او ضرر داشته باشد نذر او منحل مى شود.
2659 - اگـر نـذر كند نماز واجب خود را در جايى بخواند كه به خودى خود ثواب نماز در آنجا زياد نيست مثلا نذر كند نماز را در اطاق بخواند , چنانچه نماز خواندن در آنجا از جهتى بهتر باشد , مثلا به واسطه اين كه خلوت است انسان حضور قلب پيدا مى كند , اگر نذر او براى آن جهت باشد صحيح است .
2660 - اگر نذر كند عملى را انجام دهد , بايد همان طور كه نذر كرده بجا آورد پس اگر نذر كند كه روز اول مـاه صـدقـه بـدهد , يا روزه بگيرد يا نماز اول ماه بخواند چنانچه قبل از آن روز يا بعد از آن بجا آورد , كـفـايـت نـمى كند , و نيز اگر نذر كند كه وقتى مريض او خوب شود صدقه بدهد , چنانچه پيش از آن كه خوب شود صدقه را بدهد كافى نيست .
2661 - اگـر نـذر كـند روزه بگيرد ولى وقت و مقدار آن را معين نكند چنانچه يك روز روزه بگيرد كافى اسـت و اگر نذر كند نماز بخواند و مقدار و خصوصيات آن را معين نكند , اگر يك نماز دو ركعتى بخواند كفايت مى كند , و اگر نذر كند صدقه بدهد و جنس و مقدار آن را معين نكند , اگر چيزى بدهد كه بگويند صـدقـه داده , بـه نذر عمل كرده است و اگر نذر كند كارى براى خدا بجا آورد , در صورتى كه يك نماز يا يك روز روزه بگيرد , يا چيزى صدقه بدهد نذر خود را انجام داده است .
2662 - اگر نذر كند روز معينى را روزه بگيرد , بايد همان روز را روزه بگيرد , و در صورتى كه عمدا روزه نـگـيرد , بايد گذشته از قضاى آن روز كفاره هم بدهد و اظهر اين است كه كفاره اش كفاره مخالفت قسم است چنانكه خواهد آمد , ولى در آن روز اختيارا مى تواند مسافرت كند , و روزه را نگيرد.
و چـنانچه در سفر باشد لازم نيست قصد اقامه كرده و روزه بگيرد و در صورتى كه از جهت سفر يا از جهت عذر ديگرى مثل مرض يا حيض روزه نگيرد لازم است روزه را قضا كند ولى كفاره ندارد.
2663 - اگر انسان از روى اختيار به نذر خود عمل نكند , بايد كفاره بدهد.
2664 - اگـر نـذر كند كه تا وقت معينى عملى را ترك كند , بعد از گذشتن آن وقت مى تواند آن عمل را بجا آورد و اگر پيش از گذشتن آن وقت از روى فراموشى يا ناچارى انجام دهد , چيزى بر او واجب نيست , ولى باز هم لازم است كه تا آن وقت آن عمل را بجا نياورد , و چنانچه دوباره پيش از رسيدن آن وقت بدون عذر آن عمل را انجام دهد بايد كفاره بدهد.
2665 - كسى كه نذر كرده عملى را ترك كند و وقتى براى آن معين نكرده است , اگر از روى فراموشى , يا نـاچـارى , يا غفلت , آن عمل را انجام دهد كفاره بر او واجب نيست , ولى بعدا هر وقت از روى اختيار آن را بجا آورد , بايد كفاره بدهد.
2666 - اگـر نـذر كـند كه در هر هفته روز معينى مثلا روز جمعه را روزه بگيرد , چنانكه يكى از جمعه ها عـيد فطر يا قربان باشد يا روز جمعه عذر ديگرى مانند سفر يا حيض براى او پيدا شود , بايد آن روز را روزه نگيرد و قضاى آن را بجا آورد.
2667 - اگـر نـذر كـند كه مقدار معينى صدقه بدهد , چنانچه پيش از دادن صدقه بميرد لازم نيست آن مـقدار را از مال او صدقه بدهند , و بهتر اين است كه بالغين از ورثه آن مقدار را از حصه خود از طرف ميت صدقه بدهند.
2668 - اگـر نـذر كـند كه به فقير معينى صدقه بدهد , نمى تواند آن را به فقير ديگر بدهد و اگر آن فقير بميرد , احتياط مستحب آن است كه به ورثه او بدهد.
2669 - اگـر نـذر كـند كه به زيارت يكى از امامان مثلا به زيارت حضرت ابى عبد اللّه عليه السلام مشرف شود , چنانچه به زيارت امام ديگر برود كافى نيست .
و اگر به واسطه عذرى نتواند آن امام را زيارت كند , چيزى بر او واجب نيست .
2670 - كسى كه نذر كرده زيارت برود و غسل زيارت و نماز آن را نذر نكرده , لازم نيست آنها را بجا آورد.
2671 - اگر براى حرم يكى از امامان يا امامزادگان نذر كند , و مصرف معينى را در نظر نداشته باشد , بايد آن را در تعمير و روشنايى و فرش حرم و مانند اينها مصرف كند.
2672 - اگـر بـراى خـود امـام عليه السلام چيزى نذر كند , چنانچه مصرف معينى را قصد كرده , بايد به هـمـان مصرف برساند و اگر مصرف معينى را قصد نكرده , بايد به مصرفى برساند كه نسبتى به امام عليه الـسـلام داشته باشد , مثلا بر زوار فقير آن امام صرف نمايد , و يا به مصارف حرم او برساند و يا در امرى كه موجب اعلاى نام او است صرف كند و هم چنين است اگر چيزى را براى امامزاده اى نذر كند.
2673 - گـوسـفندى را كه براى صدقه , يا براى يكى از امامان نذر كرده اند , اگر پيش از آن كه نذر برسد شـيـر بـدهـد , يـا بچه بياورد مال كسى است كه آن را نذر كرده , مگر آن كه قصدش اعم باشد , ولى پشم گوسفند و مقدارى كه چاق مى شود جزء نذر است .
2674 - هـر گـاه نـذر كـند كه اگر مريض او خوب شود , يا مسافر او بيايد , عملى را انجام دهد , چنانچه معلوم شود كه پيش از نذر كردن مريض خوب شده , يا مسافر آمده است , عمل كردن به نذر لازم نيست .
2675 - اگر پدر يا مادر نذر كند كه دختر خود را به سيد شوهر دهد , بعد از آن كه دختر به تكليف رسيد , اختيار با خود او است و نذر آنان اعتبار ندارد.
2676 - هـر گـاه بـا خـدا عهد كند كه اگر به حاجت شرعى خود برسد كارى را انجام دهد , بعد از آن كه حاجتش بر آورده شد , بايد آن كار را انجام دهد , و نيز اگر بدون آن كه حاجتى داشته باشد , عهد كند كه كارى را انجام دهد , آن عمل بر او واجب مى شود.
2677 - در عـهـد هم مثل نذر بايد صيغه خوانده شود و مشهور آن است كه كارى را كه عهد مى كند انجام دهد , بايد يا عبادت باشد , مثل نماز واجب و مستحب يا كارى باشد كه انجام آن شرعا بهتر از تركش باشد , ولـى ظـاهر آن است كه اين امر معتبر نيست بلكه اگر طورى باشد كه در مساله ( 2680 ) راجع به متعلق قسم خواهد آمد , باز هم عهد صحيح است و بايد آن كار را انجام دهد.
2678 - اگـر بـه عهد خود عمل نكند , بايد كفاره بدهد يعنى شصت فقير را سير كند , يا دو ماه پى در پى روزه بگيرد , يا يك بنده آزاد كند.

احكام قسم خوردن

2679 - اگـر قـسـم بـخـورد كه كارى را انجام دهد يا ترك كند , مثلا قسم بخورد كه روزه بگيرد , يا دود اسـتـعـمال نكند , چنانچه عمدا مخالفت كند , بايد كفاره بدهد يعنى يك بنده آزاد كند , يا ده فقير را سير كند يا آنان را بپوشاند و اگر اينها را نتواند بايد سه روز روزه بگيرد و بايد روزه پى در پى باشد.
2680 - قـسـم چند شرط دارد : اول كسى كه قسم مى خورد بايد بالغ و عاقل باشد و از روى قصد و اختيار قـسـم بـخـورد , پس قسم خوردن بچه و ديوانه و مست و كسى كه مجبورش كرده اند درست نيست و هم چنين است اگر در حال عصبانى بودن بى قصد يا بى اختيار قسم بخورد.
دوم كـارى را كه براى انجام آن قسم مى خورد بايد حرام يا مكروه نباشد , و كارى را كه قسم مى خورد ترك كـنـد , بـايـد واجب يا مستحب نباشد , و اگر قسم بخورد كار مباحى را بجا آورد , چنانچه انجامش از نظر عـقـلا بـهتر از تركش باشد قسمش صحيح است و هم چنين اگر قسم بخورد , كارى را ترك كند چنانچه تركش از نظر عقلا بهتر از انجامش باشد , قسمش صحيح است , بلكه در هر دو مورد اگر انجام يا تركش از نظر عقلا بهتر نباشد ولى براى شخص او بهتر باشد , باز هم قسمش صحيح است .
سوم به يكى از اسمهاى خداوند عالم قسم بخورد كه به غير ذات مقدس او گفته نمى شود مانند ( خدا ) و ( اللّه ).
و نـيـز اگر به اسمى قسم بخورد كه به غير خدا هم مى گويند ولى به قدرى به خدا گفته مى شود كه هر وقـت كـسـى آن اسـم را بـگـويد ذات مقدس حق در نظر مى آيد , مثل آن كه به خالق و رازق قسم بخورد صـحيح است , بلكه اگر به اسمى قسم بخورد كه به تنهايى ذات مقدس ربوبى از آن در نظر نمى آيد , ولى چـنـانـچه در مقام قسم خوردن استعمال شود ذات حق به نظر مى آيد مثل سميع و بصير , باز هم قسمش صحيح است .
چـهارم قسم را به زبان بياورد , ولى آدم لال اگر با اشاره قسم بخورد صحيح است و هم چنين براى كسى كه قادر بر تكلم نيست اگر بنويسد و آن را در قلبش قصد كند كافى است بلكه در غيرش نيز احتياط ترك نشود.
پنجم عمل كردن به قسم براى او ممكن باشد و اگر موقعى كه قسم مى خورد , ممكن باشد و بعدا از عمل به آن عاجز شود , چنانچه خود را عمدا عاجز نكرده باشد , از وقتى كه عاجز مى شود قسم او به هم مى خورد , و هـم چـنين است اگر عمل كردن به نذر يا قسم يا عهد به قدرى مشقت پيدا كند كه نشود آن را تحمل كرد.
2681 - اگـر پـدر از قـسم خوردن فرزند جلوگيرى كند , يا شوهر از قسم خوردن زن جلوگيرى نمايد , قسم آنان صحيح نيست .
2682 - اگر فرزند بدون اجازه پدر و زن بدون اجازه شوهر قسم بخورد , پدر و شوهر مى توانند قسم آنان را بهم بزنند.
2683 - اگر انسان از روى فراموشى , يا ناچارى يا غفلت به قسم عمل نكند , كفاره بر او واجب نيست و هم چنين است اگر مجبورش كنند كه به قسم عمل ننمايد , و قسمى كه آدم وسواسى مى خورد , مثل اين كه مـى گـويد واللّه الان مشغول نماز مى شوم , و به واسطه وسواس مشغول نمى شود , اگر وسواس او طورى باشد كه بى اختيار به قسم عمل نكند كفاره ندارد.
2684 - كـسـى كـه قسم مى خورد , كه حرف من راست است چنانچه حرف او راست باشد قسم خوردن او مكروه است .
و اگـر دروغ بـاشـد حرام است , بلكه قسم دروغى كه در مقام فصل منازعات خورده مى شود , از گناهان بـزرگ مى باشد , ولى اگر براى اين كه خودش يا مسلمان ديگرى را از شر ظالمى نجات دهد , قسم دروغ بـخـورد اشـكـال نـدارد , بلكه گاهى واجب مى شود , اما اگر بتواند توريه كند ( يعنى موقع قسم خوردن معناى ديگرى غير آنچه لفظ ظاهر در آن است قصد كند و نشانه اى براى مقصود خود اقامه ننمايد ) احتياط لازم آن است كه توريه نمايد مثلا اگر ظالمى بخواهد كسى را اذيت كند و از انسان بپرسد كه او را ديده اى , و انسان يك ساعت قبل او را ديده باشد , بگويد او را نديده ام و قصد كند كه از پنج دقيقه پيش نديده ام .