حجّ را انسان يا براى خود انجام مى دهد و يا از طرف شخص ديگر كه به آن حجّ نيابى مى گويند وهريك از دو قسم يا واجب است يا مستحبّ. حجّى را كه شخص براى خود انجام مى دهد و در آئين اسلام بر هر مكلفى كه مستطيع است، واجب مى باشد حَجة الاسلام مى گويند. و گاهى از راه هاى ديگر مثل نذر، عهد، قسم و باطل شدن حج انجام شده واجب مى شود.
همچنين حج از نظر موقعيت و محل زندگى مسلمانان و چگونگى انجام آن به سه قسم تقسيم مى شود:
1ـ حجّ تمتّع 2ـ حجّ اِفراد 3ـ حج قِران.
حج تمتع وظيفه كسانى است كه چهل و هشت ميل كه تقريباً معادل نود كيلومتر است از مكه دور باشند. و حج اِفراد و قِران وظيفه كسانى است كه در مكه يا در كمتر از مسافت مذكور باشند.
حج تمتع با حج اِفراد و قِران در بعضى از مناسك و اعمال تفاوت دارد كه در آينده بيان خواهد شد.
همان طور كه گذشت حج بر سه قسم است: 1ـ حج تمتع و آن وظيفه كسانى است كه چهل و هشت ميل يعنى تقريباً نود كيلومتر يا بيشتر از مكه مكرّمه دور باشند.
2 و 3ـ حج قِران و حج اِفراد كه وظيفه كسانى است كه در مكه يا در كمتر از مسافت مزبور باشند.
حج تمتع با حج قِران و اِفراد تفاوت دارد. حج تمتع عبادت واحدى است كه مركب از عمره و حج است و عمره در آن مقدم مى باشد. و بين آن دو فاصله زمانى وجود دارد كه انسان در آن مدت از احرام خارج شده و محرمات احرام بر او حلال مى شوند تا زمانى كه براى حج محرم شود. به همين دليل به آن حج تمتع گفته مى شود. نتيجه اينكه عمره يك جزء از حج تمتع است كه عمره تمتع ناميده مى شود و جزء ديگر آن حج است. تفاوت ديگر اينكه بايد در حج تمتع، عمره و حج هر دو در يك سال و متصل به يكديگر انجام شوند، برخلاف حج افراد و قران كه هر يك از آنها فقط مشتمل بر حج هستند و عمره عبادت مستقل ديگرى است كه عمره مفرده نام دارد. لذا گاهى عمره مفرده در يك سال و حج افراد و قران در سال ديگر انجام مى شوند.