فصل اوّل قرآن و فاقدان طهارت.

1- مسّ نمودن خطّ قرآن، يعني رساندن جايي از بدن به خطّ قرآن، براي كسي كه وضو ندارد حرام است.
2- در حرمت مس بر فاقد طهارت، فرقي نيست كه مس با دست باشد يا با ساير اجزاي بدن، چه اجزاي ظاهري باشد و چه اجزاي باطني مانند زبان و دندان، و نيز احوط(1) ترك مسّ با موست‏(2) گرچه بعيد نيست مسّ با مو جايز باشد؛ و همچنين فرقي نيست بين اقسام خطها حتي خطي كه متروك شده باشد، مانند: خط كوفى؛ و همچنين اقسام نوشتنها: خطى، چاپى، خط بريده با كاغذ و خط كنده، راست يا معكوس (مثل مهر ثبت).
3- مسّ نمودن اسماء خداوند متعال و صفات خاصّه الهي بر شخص بي وضو حرام است‏(3) و احتياط واجب آن است كه فاقد طهارت از مسّ نامهاي پيامبران، ائمه و ملائكه خصوصاً پيامبر و امامان - عليهم السلام - اجتناب نمايد(4) و مسّ اسم مبارك پيامبر(ص) و امام(ع) حضرت زهرا(س) اگر هتك و بي احترامي باشد حرام است.(5).
4- اگر قرآن به زبان فارسي يا به زبان ديگري ترجمه شود مسّ آن بدون وضو، اشكال ندارد لكن كسي كه وضو ندارد حرام است اسم خداوند متعال را(6) به هر زباني كه نوشته شده باشد مس نمايد.
5- فرقي نيست بين مس ابتدايي و استدامى‏(7) پس اگر دست شخص بر خط قرآن باشد و فاقد طهارت شود واجب است كه دستش را فوراً بردارد و همچنين اگر غفلتاً دست گذاشت به محض آن كه التفات يافت فاقد طهارت است، بايد بردارد.
6- مسي كه محو كننده خط قرآن باشد نيز براي فاقد طهارت حرام است، پس براي فاقد طهارت جايز نيست كه با زبان يا با دستِ تر، خط قرآن را محو كند.
7- فرقي نيست در حرمت مس قرآن بين آيه و كلمه، بلكه يك حرف از آن، اگر چه نوشته شود ولي خوانده نشود مانند (الف) در آخر (قالوا) و (آمنوا)؛ بلكه همچنين است حروفي كه خوانده مي شوند ولي نوشته نمي شوند، اگر نوشته شوند(8) مثل (واو) دوم در (داود)، هرگاه با دو (واو) نوشته شود و (الف) در (رحمن) و (لقمن) اگر (رحمان) و (لقمان)(با الف) نوشته شوند.
8- مسِ مد، تشديد و اعرابهاي قرآن مجيد نيز بر فاقد طهارت حرام است.
9- فرقي نيست در حرمت مس كلمات قرآن بين اين كه در قرآن باشد يا در كتاب ديگرى، بلكه اگر كلمه يا حتي نصف كلمه اي از قرآن در كاغذي باشد (مثلاً از قرآن يا آن كتاب پاره شده باشد) مس آن نيز (بر فاقد طهارت) حرام است.
10- در كلمات مشترك بين قرآن و غيرآن، ملاك، قصد نويسنده است (يعني در كلماتي كه هم در قرآن و هم در غيرآن يافت مي شوند مانند (شمس) و (قمر)، فقط در صورتي مسّ آن حرام است كه به قصد قرآن بودن نوشته شده باشد).
11- در چيزي كه قرآن بر آن نوشته شده است فرقي نيست بين كاغذ، تخته، زمين، ديوار، جامه و يا بدن انسان؛ پس هرگاه (آيه اي را) بر دست خود نوشت، جايز نيست هنگام وضوگرفتن آن را مسّ كند، بلكه واجب است اول آن را محو كند(9) و سپس وضو بگيرد.(10).
12- هرگاه شخص، قسمتي از قرآن را بدون قلم بركاغذ بنويسد، ظاهراً مسّ آن اشكالي ندارد، زيرا به آن خط نمي گويند؛ بلي اگر با چيزي كه اثرش بعداً ظاهر مي شود بنويسد، ظاهراًمسّ آن حرام است (مانند آب پياز كه اثر آن بر روي كاغذ، پس از حرارت دادن آشكار مي شود).
13- حرام نيست بر فاقد طهارت، مسّ شيشه يا كاغذ نازكي كه روي قرآن گذاشته شده است، هرچند خط زير آن، نمايان باشد و همچنين آينه اي كه قرآن در آن منعكس شده باشد، بلي اگر اثر قلم چنان در كاغذ نفوذ كند كه خط از پشت كاغذ ظاهر شود، مس آن جايز نيست، خصوصاً هنگامي كه معكوس نوشته شده باشد كه از طرف ديگر طبق قاعده خوانده مي شود.
14- در مسّ فضاي خاليي كه حرف، آن را احاطه كرده مانند (ح) يا (ع) اشكال است و اقوي جواز آن ا ست.(11).
15- اگر آيه اي از قرآن برنان نوشته شود (چنانچه خوردن مستلزم مسّ آن نوشته باشد)(12)، خوردن آن نان بر فاقد طهارت جايز نيست؛ اما براي متطّهر مانعي ندارد خصوصاً اگر به نيّت شفا يا تبرّك بخورد.
16- در اين كه آيا فاقد طهارت مي تواند آيه اي از قرآن را با انگشت خويش بر زمين يا غيرزمين (مثلاً با شيره بر روي نان) بنويسد، اشكال است؛ (احتياط ترك نشود)(13) و بعيد نيست عدم حرمت‏(14)، زيرا خط بعد از مسّ ايجاد مي شود (به عبارت ديگر در حال مس با انگشت، خطي موجود نيست بلكه خط، با مس موجود مي شود.)؛ و اما نوشتن خط بر بدن فاقد طهارت اگرچه كاتب با وضو باشد حرام است.(15) (در صورتي كه اثر آن باقي بماند احوط ترك است و اگر اثرش باقي نماند اقوي عدم حرمت آن است)(16).
17- حرمت مسّ، مختصّ به مكلّفين است، پس منع كردن اطفال و ديوانگان از مسّ كلمات قرآن، واجب نيست مگر آن كه مستلزم هتك قرآن باشد و احوط آن است كه سبب مسّ ايشان نشود(17) (ظاهراً دادن قرآن به آنها براي تعليم يا غير آن جايز است هرچند بداند كه آنها قرآن را مسّ خواهند نمود؛ بلي احوط آن است كه كشانيدن دست آنها بر قرآن جايز نيست‏(18) و هرگاه طفل مميز وضو گرفت چون بنابر اقوي وضوي او و ساير عباداتش صحيح است، مسّ او نيز اشكالي ندارد.
18- مسّ غيرخط قرآن مانند: ورق، جلد، غلاف و مابين سطرها بر فاقد طهارت حرام نيست، لكن كراهت دارد، همچنان كه به گردن افكندن و حمل نمودن آن نيز مكروه است.
19- واجب است وضو گرفتن براي آب كشيدن قرآني كه نجس شده ، يا بيرون آوردن آن از مستراح و مانند آن، در صورتي كه مجبور باشد دست يا جاي ديگربدن خود را به خط قرآن برساند، ولي چنانچه معطل شدن به مقدار وضو بي احترامي به قرآن باشد، بايد بدون اين كه وضو بگيرد قرآن را از مستراح و مانند آن بيرون آورد، و يا اگر نجس شده آب بكشد و تا ممكن است از دست گذاشتن به خط قرآن خودداري كند.(19).
20- اگر شخصي نذر كرده باشد كه جايي از بدن خود را به خط قرآن برساند واجب است وضو بگيرد.
21- وضو گرفتن براي خواندن، نوشتن، حمل كردن يا لمس كردن حواشي قرآن، مستحب است.
22- وضوگرفتن براي قرائت قرآن شرط كمال است وبراي مسِّ نوشته قرآن، شرط جواز.

استفتاهايي از حضرت امام خمينى(ره).

23- س: نوشتن نام خدا به اين صورت كه نوشته شده، توضيح دهيد كه آيا مسّ كردن آن حرام است يا نه.
الف) اَللّه.
ب) خدا.
پ) بسمه تعالي.
ت) الله بدون حركت.
ث) نام خدا را در ميان شعري بنويسند و حروف آن از هم جدا باشد.
ج) پاره كردن و سوزاندن يا با جوهر از بين بردن.
چ) ا...
ح) اگر قسمتي از آن مسّ شود چطور نام امامان را كه روي اشخاص گذاشته شده است، نوشتن و دورانداختن چطور مسّ كردن آيه قرآني كه حركت ندارد، بدون وضو چگونه است.
ج: مسّ كتابت قرآن و اسماء باري تعالى، يا جزئي از آنها به هر لغت و كيفيت كه باشد، بدون طهارت جايز نيست، و از بين بردن آنها به نحوي كه موجب هتك نشود، اشكال ندارد.
24- س: آيا مسّ كردن نقش آرم جمهوري اسلامي ايران كه روي نامه ها و بليتهاي اتوبوس و ... مي باشد حرام است.
ج: بدون طهارت جايز نيست، علي الاحوط.
25- س: اگر گردنبندي منقّش به آرم جمهوري اسلامي باشد، در اين صورت مي توان از آن استفاده نموده و به گردن آويخت و به آن دست زد.
ج: استفاده از آن مانع ندارد ولي بنابر احتياط، بدون طهارت آن را مسّ نكنند.
26- س: آيا افرادي كه اسمشان: عبداللّه، حبيب اللّه، و... است، اگر بدون وضو آن را بنويسند و يا مسّ كنند چه حكمي دارد.
ج: مسّ اسم اللّه، بدون طهارت جايز نيست.
27- س: آيا حمل، و به دست كردن انگشتري كه بر روي آن نوشته شده است (واللّه بصيربالعباد)، و يا قرآن مجيد در جيب بدون وضو براي ياد خدا درست است يا نه.
ج: مانع ندارد ولي بدون وضو مسّ نكند.
28- س: آيا مسّ كردن كلماتي از قرآن مانند: ابليس، شيطان، كفار، ابولهب و ... در صورتي كه شخص وضو نداشته باشد، حرام است.
ج: جايز نيست.

استفتاهايي از آيت الله العظمي گلپايگانى(ره).

29- س: آيا مسّ آيه اي از قرآن كه منسوخ شده است بدون طهارت جايز است يا خير.
ج: آنچه قرآن باشد مسّ آن بي طهارت جايز نيست، خواه حكم آن منسوخ باشد يا نباشد و قرآن منسوخ التلاوه نداريم و با فرض وجود نيز، مسّ آن بي طهارت جايز نيست.
30- س: كلمه اي كه ضمير مستتر در اوست و مرجعش خداست، مسّ آن بدون طهارت جايز است يا خير.
ج: اگر كلمه قرآن است مسّ آن بي طهارت جايز نيست و در غيرآن، اولي و احوط ترك آن است.
31- س: اسامي مقدسي كه نام اشخاص مي باشد مانند محمد، على، حسن، حسين، رسول، نبى، عيسى، فاطمه، زهرا و امثال اينها اگر روي سنگ قبر، حجاري گردد و يا در روزنامه ها و كاغذهاىِ مراسلاتي نوشته شود، آيا مي توان بي وضو به آنها دست زد يا نه.
ج: بي وضو دست زدن به اين اسامي جايز است. مع ذلك احترام آن اسامي - اگرچه مقصود، اشخاص عادي هستند - خوب است.
32- س: اطفال در مكتب يا مدرسه، دست بي وضو، بر خطوط قرآن مي گذارند آيا براي آموزگار اشكالي دارد يا نه.
ج: معلم بايد دستور ترك آن را بدهد و اگر ديد منع كند.

استفتايي از آيت الله العظمي اراكي (ره).

33- س: نابينايان جهت خواندن ونوشتن از خط برجسته نابينايي معروف به خط (بريل) - به وسيله لمس كردن انگشتان دست - استفاده مي كنند، با عنايت به اين كه اين خط قراردادى، مطابق حروف الفباي خاص از شش نقطه تشكيل گرديده، سؤال اين است كه آيا نابينايان، هنگام آموزش قرائت قرآن و دست گذاشتن به اسماء متبركه به خط نابينايان، نياز به وضو دارند.
ج: مس كتابت خط قرآن بدون وضو جايز نيست و فرقي نيست بين انواع خطوط و همچنين است حكم در اسماي متبركه.

خلاصه مطالب.

قرآن و شخص تيمم كننده.

1- كسي كه وظيفه اش تيمم است، اگر براي كاري تيمم كند، تا تيمم و عذر او باقي است، كارهايي را كه بايد با وضو يا غسل انجام داد (يعني هرآنچه مشروط به طهارت است) مي تواند به جا آورد، مانند: مسّ نوشته قرآن مجيد و ورود به مساجد و قرائت عزائم. (البته روشن است كه مسّ نوشته قرآن، با تيمم بدل از وضو مباح مي شود و قرائت عزائم و ورود به مساجد، با تيمم بدل از غسل).
2- با تيممي كه به خاطر تنگي وقت نموده، چيز ديگري جز نمازي كه وقتش تنگ شده جايز نمي شود؛ پس جايز نيست براي او مسّ نوشته قرآن، حتي در حال نماز(20) و نيز جايز نيست قرائت عزائم، اگر تيممش بدل از غسل باشد؛ و همچنين اگر با داشتن آب، براي نماز ميت يا خوابيدن تيمم كند، چيز ديگري براي او مباح نمي شود.

استفتايي از حضرت امام خمينى(ره).

3- س: كسي كه آب نداشته يا آب براي او ضرر داشته و تيمم بدل از غسل جنابت نمايد، آيا مي تواند نماز را به جماعت بخواند و مي تواند به مسجد برود و حكم او در خواندن قرآن چيست.
ج: مانع ندارد و حكم كسي را دارد كه غسل كرده است.

استفتايي از آيتالله العظمي گلپايگانى(ره).

4- س: شخص جنب با تيمم بدل از غسل مي تواند در مساجد درنگ نمايد و بيش از هفت آيه از قرآن را بخواند يا نه.
ج: اگر عذرش غيرضيق وقت باشد مي تواند، و اگر ضيق وقت است، فقط به مقدار اشتغال به نماز مي تواند در مسجد درنگ كند و نسبت به قرائت غيرسُوَر عزائم هم با اين تيمم رفع كراهت نمي شود.

خلاصه مطالب.

قرآن و شخص جنب.

1- مسّ نوشته قرآن به شرحي كه در احكام وضو گذشت و مسّ نام خداي تعالى‏(21) و ساير اسامي و صفات مختص خدا بر شخص جنب حرام است و همچنين است بنابر احتياط واجب، مس اسامي پيامبران و ائمه‏(22) - عليهم السلام -.
2- كسي كه جنب است اگر بر جايي از بدن او آيه قرآن يا اسم خداوندِ متعال نوشته شده باشد، حرام است دست به آن بگذارد و اگر بخواهد غسل كند بايد آب را طوري به بدن برساند كه دست او به نوشته نرسد(23).
3- خواندن سوره هاي عزائم (سوره هايي كه سجده واجب دارند) يعني چهارسوره: سجده (سوره 32)، فصّلت (سوره 41)، نجم (سوره 53) و علق (سوره 96)؛ هرچند يك حرف از آنها باشد، حتي خواندن بسم اللّه الرحمن الرحيم يا بخشي از آن، به نيت يكي از اين سوره ها بر جنب حرام است.(24).
4- خواندن بيشتر از هفت آيه قرآن از غير سوره هاي عزائم‏(25) برجنب مكروه است و خواندن بيش از هفتاد آيه كراهتش شديدتر ا ست و همچنين رساندن جايي از بدن به جلد، حاشيه، اوراق و بين سطرهاي قرآن؛ ونيز همراه داشتن يا آويزان كردن قرآن (به گردن انداختن آن) بر جنب مكروه است.
5- جنب اگر دعاي كميل بخواند اقوي اين است كه آيه (أفَمَن كان مؤمناً كمن كان فاسقاً لايَستَوُون) را كه در آن آمده است، نخواند(26)چون بخشي از سوره (سجده) است.
6- شخص جنب لازم نيست براي سجده تلاوت غُسل كند.

استفتاهايي از حضرت امام خمينى(ره).

7- س: اگر كسي جنب باشد و سوره هايي كه خواندنش براي او حرام است به فكرش خطور كند و هرچه سعي كند، از فكرش نرود آيا گناهي كرده است.
ج: مجرد خطور در ذهن حرام نيست.
8- س: بعد از غسل جنابت وضو براي نماز لازم نيست آيا با اين غسل مي توان نافله نماز را هم خواند يا قرآن را مسّ نمود.
ج: مي تواند نماز نافله و ساير كارهاي مشروطِ به طهارت را انجام دهد.

استفتايي از آيتالله العظمي گلپايگانى(ره).

9- س: جنب، قرآن همراه داشته باشد اشكال دارد يا نه.
ج: اشكال ندارد ولي مسّ خط قرآن مجيد، حرام و مسّ جلد و اوراق و حواشي آن، مكروه است.

استفتايي از دفتر آيتالله العظمي اراكي (ره).

10- س: باتوجه به اين كه قرائت قرآن به خودي خود مستحب است، كراهت قرائت آن براي اشخاصي چون جنب، حائض و نفساء به چه معناست (به معني كم شدن ثواب است يا بهتر بودن ترك آن).
ج: هر دو وجه امكان دارد و شايد در بعضي موارد، وجه دوم استظهار شود.

خلاصه مطالب.

قرآن و زنهاي حائض و نفساء.

1- مسّ خط قرآن واسم خداي متعال و نيز صفات خاصه الهي و نيز صفات غيرخاصه در صورتي كه خدا از آن اراده شده باشد بر حائض حرام است، وهمچنين بنابر احتياط واجب‏(27) مسّ اسامي پيامبران و ائمه - عليهم السلام - ؛ و بطوركلي تمام چيزهايي كه بر جنب حرام است، برحائض نيز حرام است.
2- در جواز مسّ خط قرآن، مجردِ پاك شدن حائض كافي نيست بلكه حائض تا وقتي كه غسل نكرده مسّ خط قرآن بر او حلال نمي شود.
3- خواندن سوره هاى‏(28) عزائم يا مقداري از آنها بر حائض حرام است.
4- خواندن قرآن ولو كمتر از هفت آيه و نيز همراه داشتن قرآن (هرچند در روكش و غلاف باشد)(29) و رساندن جايي از بدن به حاشيه و مابين خطهاي قرآن براي حائض مكروه است.
5- حائض اگر دعاي كميل بخواند اقوي اين است كه آيه (أفمن كان مؤمناً كمن كان فاسقاً لايستوون) را نخواند چون جزء سوره (سجده)است.(30).
6- مستحب است حائض در وقت هر نمازي خود را از خون پاك نمايد و پنبه و دستمال را عوض كند و درجاي نماز خود (ويا در محل تميز ديگرى)(31) رو به قبله نشسته (به مقدار اداي نماز)(32) به ذكر و دعا و صلوات، مشغول شود و قرائت قرآن نيز مستحب است هرچند در غير اين وقت (وقت نماز)، مكروه است.
7- توقف درمسجد و رساندن جايي از بدن به خط قرآن و كارهاي ديگري كه بر حائض حرام است بر نفساء هم حرام است و آنچه بر حائض واجب و مستحب و مكروه است بر نفساء هم واجب و مستحب و مكروه است.

استفتاهايي از حضرت امام خمينى(ره).

8- س: آيا خواندن آياتي از چهارسوره قرآن كه سجده دارد درهنگام حيض، كفاره دارد يا نه و اگر سهواً انجام شد بايد چه كنند.
ج: كفاره ندارد.
9- س: خواندن بيش از هفت آيه از قرآن كريم براي زن حائض مكروه است باتوجه به اينكه در ماه مبارك رمضان خواندن قرآن فضيلت بسياري دارد، آيا حائض بودن مانع از خواندن قرآن است.
ج: در غير چهار سوره عزيمه مانع نيست.
10- س: آيا خانمهاي نابينا به هنگام عادت ماهانه مي توانند قرآن را بخوانند، باتوجه به اين كه قرآن براي آنها به صورت برجسته نوشته شده و بايستي آن را براي خواندن لمس كنند.
ج: نبايد لمس كنند.
11- س: آيا زن حائض مي تواند هفت آيه از غير سوره هاي سجده دار را بخواند و تكرار كند.
ج: غير از سوره هاي سجده از باقي سوره هاي قرآن اشكال ندارد، اگرچه بيش ازهفت آيه خواندن، براي حائض مكروه است.

خلاصه مطالب.

قرآن و زن مستحاضه.

يادآورى:.

الف - مُستحاضه برسه قسم است 1- قليله 2- متوسطه 3- كثيره، كه تعريف و احكام هرقسم در رساله هاي عمليه مذكور است. در اين جا فقط احكام مستحاضه در رابطه با قرآن ذكر مي شود.
ب - اعمالي كه مستحاضه انجام مي دهد بر دو قسم است: 1- آنهايي كه مشروط به طهارت است، مانند: مسّ خط قرآن مجيد، 2- اعمالي كه مشروط به طهارت نيست، مانند: قرائت سُوَر عزائم.
1- مستحاضه قليله چنانچه بايد براي هر نمازي وضو بگيرد، همچنين واجب است بر او تجديد وضو براي هر عملي كه مشروط به طهارت است‏(33)، مثلاً: اگر بخواهد جايي از بدن خود را به خط قرآن برساند(34) بايد مجدداً وضو بگيرد؛ و بنابر احتياط واجب وضويي را كه براي نماز گرفته كافي نيست؛(35) حتي در مسّ خط قرآن بنابراحوط براي هر مسّي وضويي لازم است.
2- اگر زن در استحاضه كثيره يا متوسط بخواهد پيش از وقت نماز، جايي از بدن خود را به خط قرآن برساند، بايد غسل كند و وضو هم بگيرد ولي اگر بخواهد يكي از سور عزائم‏(36) را بخواند لازم نيست غسل كند(37)، گرچه احتياط (مستحب) آن است كه غسل نمايد. (و ترك احتياط شايسته نيست).(38).
3- بنابر احتياط واجب وضو و غسلي را كه مستحاضه كثيره و متوسطه به منظور نماز انجام داده اند براي مسّ نوشته قرآن كفايت نمي كند. پس بايد براي مسّ نوشته قرآن وضو و غسل جداگانه انجام دهند.(39) (البته ظاهر آن است كه در حال خواندنِ نمازي كه براي آن طهارت گرفته، تماس با نوشته قرآن جايز است).(40).

خلاصه مطالب.

قرآن و مسّ كننده ميت.

1- كسي كه بعد از مسّ ميت غسل نكرده است، مي تواند كارهايي مانند: توقف درمساجد و خواندن سُوَر(41)عزائم كه شرطشان طهارت از حدث اصغر (يعني وضو داشتن) نيست را انجام دهد، ولي براي نماز و مسّ خط قرآن (يعني كارهايي كه شرطشان طهارت از حدث اصغر است) بنابر احتياط واجب‏(42) بايد غسل كند و وضو هم بگيرد.(43).

استفتايي از حضرت امام خمينى(ره).

2- س: بچه نابالغي كه مسّ ميت كرده، مي تواند با وضوي تنها، خط قرآن واسم خدا و ... را مسّ نمايد.
ج: بچه نابالغ تكليف ندارد.

خلاصه مطالب.

خلاصه اي از مطالب فصل اول.

فهرست منابع فصل اول.

قرآن و شخص بي وضو.

1- رساله، م‏317.
2- عروه، ج‏1، في غايات الوضو، م 6.3؛ تحرير، ج‏1، في غايات الوضوء، م‏1.
3- عروه، ج‏1، في غايات الوضو؛ تحرير، ج‏1، في غايات الوضو؛ رساله، م‏312؛ هدايه، ج‏1، غايات الوضو، م‏148.
4- عروه، ج‏1، في غايا ت الوضو، م 17؛ رساله، م‏317.
5- عروه، ج‏1، في غايا ت الوضو، م 17 و م‏4.
6- عروه، ج‏1، في غايا ت الوضو، م‏5.
7- عروه، ج‏1، في غايا ت الوضو، م‏7.
8- تحرير، ج‏1، في غايات الوضو؛ هدايه، ج‏1، غايات الوضوء، م‏147.
9- عروه، ج‏1، في غايا ت الوضو، م‏8.
10- عروه، ج‏1، في غايا ت الوضو، م‏9.
11- عروه، ج‏1، في غايا ت الوضو، م‏10.
12- عروه، ج‏1، في غايا ت الوضو، م‏11.
13- عروه، ج‏1، في غايا ت الوضو، م‏12.
14- عروه، ج‏1، في غايا ت الوضو، م‏13.
15- عروه، ج‏1، في غايا ت الوضو، م‏19.
16- عروه، ج‏1، في غايا ت الوضو، م‏14.
17- عروه، ج‏1، في غايا ت الوضو، م 15؛ رساله، م‏318.
18- عروه، ج‏1، في غايا ت الوضو، م‏16.
19- عروه، ج‏1، في غايا ت الوضو؛ رساله، م‏316.
20- عروه، ج‏1، في غايا ت الوضو؛ رساله، م‏316.
21- عروه، ج‏1، في غايا ت الوضو؛ رساله، م‏316.
22- عروه، ج‏1، في غايا ت الوضو.
23- استفتائات، ج‏1، ص‏47، س‏79.
24- استفتائات، ج‏1، ص‏47، س‏80.
25- استفتائات، ج‏1، ص‏47، س‏81.
26- استفتائات، ج‏1، ص‏48، س‏82.
27- استفتائات، ج‏1، ص‏48، س‏83.
28- استفتائات، ج‏1، ص‏48، س‏84.
29- مجمع، ج‏1، ص‏80، س‏48.
30- مجمع، ج‏1، ص‏80، س‏49.
31- مجمع، ج‏1، ص‏79، س‏46.
32- مجمع، ج‏1، ص‏528، س‏58.
33- استفتائات، ص 10،س‏4.

قرآن و شخص تيمم كننده.

1- عروه، ج‏1، في احكام التيمم، م‏9؛ تحرير، ج‏1، في احكام التيمم، م‏2؛ رساله، م‏726؛ هدايه، ج‏1، احكام التيمم، م‏514.
2- عروه، ج‏1، في احكام التيمم، م‏31؛ تحرير، ج‏1، في مسوّغات التيمم، م‏15؛ رساله، م‏726؛ هدايه، ج‏1، احكام التيمم، م‏514.
3- استفتائات، ج‏1، ص‏97، س‏251.
4- مجمع، ج‏1، ص‏151، س‏93.

قرآن و شخص جنب.

1- عروه، ج‏1، فيما يحرم علي الجنب؛ تحرير، ج‏1، في احكام الجنب؛ رساله، م‏355.
2- رساله، م‏390.
3- عروه، ج‏1، فيما يحرم علي الجنب؛ تحرير، ج‏1، في احكام الجنب؛ رساله، م‏355.
4- عروه، ج‏1، فيما يكره علي الجنب؛ تحرير، ج‏1، في احكام الجنب؛ رساله، م‏356.
5- عروه، ج‏1، فيما يحرم علي الجنب، م‏5.
6- عروه، ج‏1، في غسل الجنابه، ص‏284.
7- استفتائات، ج‏1، ص‏54، س‏110.
8- استفتائات، ج‏1، ص‏64، س‏145.
9- مجمع، ج‏1، ص‏71، س‏19.
10- استفتاء مستقل.

قرآن و زنهاي حائض و نفساء.

1- عروه، ج‏1، في احكام الحائض؛ تحرير، ج‏1، في احكام الحائض؛ رساله، م‏450؛ هدايه، ج‏1، احكام الحيض، م‏244.
2- رساله، م‏467.
3- عروه، ج‏1، في احكام الحائض؛ تحرير، ج‏1، في احكام الحائض؛ رساله، م‏450.
4- عروه، ج‏1، في احكام الحائض؛ تحرير، ج‏1، في احكام الحائض، م‏16؛ رساله، م‏447.
5- عروه، ج‏1، في مايحرم علي الجنب، م‏5.
6- عروه، ج‏1، في احكام الحائض، م‏41.
7- عروه، ج‏1، في احكام النفساء، م 10؛ تحرير، ج‏1، في النفاس، م‏6؛ رساله، م‏513.
8- استفتائات، ج‏1، ص‏72، س‏170.
9- استفتائات، ج‏2، ص‏73، س‏171.
10- استفتائات، ج‏1، ص‏73، س‏172.
11- استفتائات، ج‏1، ص‏73، س‏173.

قرآن و زن مستحاضه.

1- عروه، ج‏1، في احكام الاستحاضه، م‏17؛ تحرير، ج‏1، في الاستحاضه، م‏8؛ رساله، م‏427؛ هدايه، ج‏1، ص‏59، م‏291.
2- عروه، ج‏1، في احكام الاستحاضه، م‏18؛ رساله، م‏429 - 428.
3- عروه، ج‏1، في احكام الاستحاضه، م‏18؛ تحرير، ج‏1، في احكام الاستحاضه، م‏8؛ رساله، م‏429.

قرآن و مسّ كننده ميت.

1- عروه، ج‏1، في غسل مسّ الميت، م‏17 - 16؛ تحرير، ج‏1، في غسل مسّ الميت، م‏6و7؛ رساله، م 532؛ هدايه، ج‏1، ص‏62، م‏311و.
2- استفتائات، ج‏1، ص‏78، س‏188.