مقدّمه.
مقدّمه.
معارف اسلامي و جايگاه فقه.
تقسيم بندي ابواب فقه.
جايگاه (روابط زن و مرد) در معارف اسلامي.
ضرورت تحقيق درباره (احكام روابط زن و مرد).
تحقيقات انجام شده در اين زمينه.
مقدّمه.
سلام و درود خداوند و اولياي الهي بر معماران بزرگ بناي عظيم و شكوهمند معارف اسلامى. آناني كه در راه تدوين، و تكميل و حراست از مجموعه تعاليم اسلام از هيچ كوششي دريغ نورزيدند و با تمام وجود، حقايق متبلور و تابناك وحي را در شئون متنوع زندگي فردي و اجتماعي انسانها، تبيين و ابلاغ و اجرا كردند. صلوات و تحيات خداوند بر حكيم الهى، فقيه مجدِّد، احيا كننده شريعت احمدي در قرن حاضر حضرت امام خميني (قدس سره) كه با نهضت خود شجره طيبه و تعاليم اسلامي را حياتي دوباره بخشيد. و سلام و درود خداوند رحمت، بر رهبر معظم انقلاب اسلامي ايران حضرت آيت الله خامنه اي ادام الله ظله الشريف علي رؤوس المسلمين.
معارف اسلامي و جايگاه فقه.
در يك نگرش كلي مي توان مجموع تعليمات اسلامي را به دو بخش عمده تقسيم كرد:.
1 . بخش اول هستي شناسي و جهان بيني است كه به شناساندن هستي مي پردازد و در واقع اين بخش از تعاليم اسلامى، حقايق عالم وجود را به ما نشان مي دهد و مي گويد: آنچه هست، چيست مانند مباحث توحيد، نبوت، بيان حقيقت دنيا و آخرت و... كه علم كلام و علم اخلاق متصدي بيان اين دسته از معارف اسلامي مي باشند.
2 . بخش دوم ايدئولوژي و دستورهاي اسلامي است كه شامل تمامي اوامر و نواهي و دستورهايي است كه شارع مقدس براي هدايت انسانها تدوين نموده است. در واقع اين دسته از تعاليم اسلامي به ما مي گويد كه براي رسيدن به هدف غايي خلقت در اين دنيا بايد چگونه زندگي كرد، چه از لحاظ فردي و چه از لحاظ اجتماعى. اين دسته از تعاليم را علم فقه به عهده دارد.
آنچه از ملاحظه گذراي تقسيم بندي فوق بدست مي آيد آن است كه علم فقه، از اركان ركين و مهمّ معارف اسلامي است و بي ترديد مجموعه تعاليم اسلامي بدون فقه، هويت حقيقي اش را بعنوان يك نظام مكتبي از دست خواهد داد.
تقسيم بندي ابواب فقه.
ابواب فقه كه از هر يك به (كتاب) تعبير مي شود در طول قرون متمادي به وسيله شخصيتهاي مبرّزي چون، شيخ الطايفه محمد بن حسن طوسى، محقق جعفر بن حسن حلّى، علامه حسن بن يوسف صاحب مدارك، محمد بن علي عاملي و... تجديد سازمان و تكميل شده است و در طول ساليان دراز كه از تاريخ آن مي گذرد دسته بنديهاي گوناگون و متنوعي را براساس ملاكهاي مختلف پذيرفته است. يكي ازاين دسته بنديهايي كه در برخي مصادر جديد در پيش گرفته شده، و از روش هاي تقسيم بندي حقوقي جديد متأثر است عبارت است از:.
1 . عبادات (نماز، روزه، حج، اعتكاف و...).
2 . اموال، كه خود بر دو قسم است:.
الف) اموال عمومي (مانند انفال، خمس، زكات و...).
ب) اموال خصوصي (مانند ميراث، ضمانات، غرامات و ...).
3 . آداب عمومى، يعني رفتار و سلوك دستگاههاي حكومتي و عمومي در مسائل قضاي حكومت، صلح، جنگ، روابط بين المللى.
4 . سلوك و آداب و رفتار شخصى، يعني اعمالي كه مربوط به شخص است كه به دو گروه تقسيم مي گردد:.
الف) روابط خانوادگي و مناسبات دو جنس زن و مرد (مانند مباحث نكاح، طلاق، خلع، مبارات، ظهار و...).
ب) روابط شخص در رابطه با اجتماع و مقررات مربوط به تنظيم رفتار فرد در قبال اجتماع (مانند اطعمه، اشربه، مساكن، آداب معاشرت، عهد، يمين و امر به معروف و نهي از منكر و...).
جايگاه (روابط زن و مرد) در معارف اسلامي.
با توجه به آنچه گفته شد به خوبي روشن مي شود كه احكام روابط زن و مرد از بحثهاي مهم فقه اسلامي است كه در زير مجموعه، آداب و رفتارهاي فردي و اجتماعي قرار مي گيرد.
ضرورت تحقيق درباره (احكام روابط زن و مرد).
وجوه و دلايل متعددي را به عنوان ضرورت تحقيق حاضر مي توان بر شمرد كه مهمترين آنها عبارت است از:.
1 . تبيين و تبليغ بخش مهمّي از فقه اسلامي كه بي شك در روشن نمودن مجموعه تعاليم و معارف اسلامي نقش به سزايي دارد؛ چرا كه اساساً تبيين يك مجموعه مركب، بدون پرداختن به اجزاي تشكيل دهنده آن ميسور نيست.
2 . خنثي كردن بخشي از تهاجم و شبيخون فرهنگي دشمن كه با ترويج فرهنگ مبتذل بيگانه به ويژه مسئله ارتباط بين زن و مرد و تنظيم مناسبات اجتماعي اين دو با يكديگر، مي كوشد با رواج (بي دينى)، جامعه اسلامي را از درون به تباهي و نابودي بكشاند.
بي شك انسان موجودي است اجتماعي كه به صورت دسته جمعي زندگي مي كند و در اين زندگي اجتماعي يكي از حساسترين، دقيقترين و در عين حال ظريفترين روابط مجموعه، عبارت است از: داد و ستدهايي كه به طور عام بين دو جنس مخالف از زن و مرد صورت مي گيرد و براستي در اين گرد باد مسموم اگر متفكران و محققان اسلامي انديشه هاي ديني را توسعه و رواج ندهند اميدي به گشايش دريچه بعدي نيست.
تحقيقات انجام شده در اين زمينه.
پس از پيروزي انقلاب اسلامي موج اسلام خواهي و اسلام شناسي در ميان مردم جهان به ويژه جوانان، بركات و ثمرات ميمون بسياري را به دنبال داشته كه از آن جمله است: تدوين رساله ها و كتابهاي گوناگون در زمينه هاي مختلف علوم اسلامي كه بسياري ازآنها متناسب با شرايط و تغييرات نو اجتماعي است.
لكن مسلمانان و خصوصاً جوانان، امروز مي خواهند مسائل ملموس و مورد نيازشان را در زمينه شناخت مناسبات با جنس مخالف بدانند، آنان مي خواهند بدانند، مثلاً:.
- حكم نشستن در كنار نامحرم در تاكسى، اتوبوس و مترو چيست.
- تا چه حد مي توان به محارم و يا نامحرمها نگاه كرد.
- حكم پوشش در برابر محارم و نامحرمها چيست.
- حكم نگاه كردن به فيلم، عكس، ويدئو و... چيست.
- احكام رفت و آمدها در پاركها و مسافرتها و خيابانها چيست.
- نامه نگاري با نامحرم تا چه حد جايز است.
- سوار كردن نامحرم در ماشين خود و يا سوار شدن در ماشين نامحرم و ديگر مراودات با او جايز است يا نه و اگر جايز است حدود آن چقدر است.
- پيش از ازدواج چه كارهايي در زمينه عقد و عروسي جايز نيست و چه كارهايي مجوز شرعي دارد.
- احكام خريد عقد، تهيه كردن مقدمات آن، دعوت كردن از ميهمانان تا چه حد جايز شمرده شده است.
خلاصه امروز مسلمانان بدنبال مسائل مبتلا به روزانه خود هستند.
كه البته خوشبختانه تاكنون آثار ارزشمند و مفيد متعددي در زمينه احكام تأليف شده است كه به عنوان نمونه مي توان از آثار گران سنگ آقايان حجج اسلام: محمد وحيدي خراسانى، عبدالرحيم موگهي و ديگران، نام برد كه هريك به نوبه خود در نيل به اهدافشان در ارائه احكام، موفق بوده اند. اما نوشتار حاضر از موقف و منظر ديگري به مسئله احكام نگاه كرده است.
اين مجموعه به تبيين مشخص و گوياي احكام روابط زن و مرد در اسلام پرداخته است: با توجه به تناسب فروعات و مسائل محل ابتلا و بعضاً مستحدث، تأليف اين مجموعه ضروري به نظر رسيد و از آنجا كه اين دسته از احكام از مبتلابه ترين مسائل روزمره مي باشد و متأسفانه تاكنون به صورت دسته بندي شده و منظم در جايي گردآوري نشده بود از اين رو، بر آن شديم تا با گردآوري كامل اين دسته از احكام، گامي در اجراي دستورهاي ديني در جامعه اسلامي برداريم. البته بايد اذعان داشت، اگر چه اين مسائل به صورت پراكنده در بخشهاي مختلف كتابها ديده مي شود لكن نه تنها آن مقدار كه موجود است، پاسخگوي همه سؤالات مستحدثه از روابط زنان و مردان نيست، بلكه دسترسي به همان مقدار نيز براي عموم مردم بسيار مشكل به نظر مي رسد.
اين مجموعه داراي ويژگيهايي است كه برخي از آنها عبارت است از:.
تنظيم فتاواي مطرح شده براساس نظريات فقهي حضرات آياتِ عظام: امام خمينى(رض) گلپايگاني (رض) و اراكي (رض) است.
متن اصلي اين مجموعه براساس فتاواي حضرت امام(رض) تنظيم شده و در صورت اختلاف نظر، فتاواي مراجع ديگر در پانويس با ذكر نشاني مسئله آمده و در صورت عدم اختلاف نظر، تنها به ذكر نشاني مسئله در كتب مراجع ديگر اكتفا شده است.
با بيان نظرات مراجع ارجمند در هر مسئله، به سهولت مي توان در موارد احتياط واجب به فتواي مرجع ديگر در همان مورد مراجعه كرد و به فتواي هر يك از آنان كه اعلم است عمل كرد.
با آنكه در اين مجموعه سعي شده براي هر مسئله به تمامي رساله هاي فقهي منتشره مراجع عاليقدر استناد شود، اما براي اطمينان كامل به صحت و سقم احكام ذكر شده، نهايتاً به تأييد سه نفر از بزرگان شوراي محترم استفتائات هر يك از آيات عظام رسيده است.
قابل عنايت است كه بعلت رحلت حضرت امام (رضوان اللّه تعالي عليه) برخي مسائل از شوراي استفتائات معظم له در قم اخذ شده است و اگر در مسئله اي نام امام راحل و يا هريك از آيات عظام ديگر ذكر نشده است بدان معناست كه فتواي آن مرجع بدست نيامده است.
به منظور سهولت در انتقال نظرات آيات عظام گاهي برخي از مسئله هايي را كه آنها به صورت فتوا و يا مسئله مطرح كرده اند، ما به صورت پرسش و پاسخ بيان كرده ايم و همچنين ممكن است استفتايي را با توجه به همه جوانب آن به صورت مسئله مطرح كرده باشيم.
آنچه در اين مجموعه با عنوان (در نتيجه) مطرح شده است فروعاتي است كه بر هر مسئله مترتب مي باشد كه صحت هر يك از آنها نيز همانگونه كه گفته شد به تأييد سه نفر از بزرگان شوراي استفتائات مراجع رسيده است.
تدريس و آموزش اين دسته از احكام براي عموم مردم بويژه جوانان، بسيار ضروري به نظر مي رسد و بر مسئولان خانواده هاست كه فرزندان خود را از احكام روابط زن و مرد آشنا نمايند. مربيان و اساتيد محترم نيز مي توانند با استفاده از مثالها و موارد ملموس و مورد نيازِ مخاطبان، بر غناي اين مجموعه بيفزايند.
قابل ذكر است كه يكي از مهمترين احكام روابط زنان و مردان مسائلي است كه هر فرد متأهل بايد نسبت به همسر خود بداند، لكن بعلت اختصاصي بودن آن، انتشار آن را به مجموعه ديگري تحت عنوان (احكام روابط زن و شوهر و مسائل اجتماعي آنان) اختصاص داده ايم كه اميد است جوانان عزيز با مراجعه به آن و عمل كردن به وظائف شرعي خود از زندگي معنوي و خداپسندانه اي برخوردار گردند.
در پايان از شوراهاي محترم استفتائات هر يك از آيات عظام كه براي تكميل اين رساله زحمات بي شائبه اي را متحمل شده اند كمال تشكر و قدرداني مي شود، همچنين از همه كساني كه ما را با ارائه نظرات خود، در تأليف اين مجموعه ياري كرده اند سپاسگزاري مي كنيم و از خداوند متعال توفيق آنان را در راه اعتلاي پرچم اسلام مسئلت مي نمايم.
سيد مسعود معصومي.
پانزدهم شعبان 1414.
مطابق با هشتم بهمن ماه 1372.