فصل چهارم پوشش.

توضيح موارد ياد شده در نمودار.
1- مرد از مرد، و زن از زن، بايد فقط عورتين خود را بپوشانند.
2- مرد بايد از زن عورتين خود را بپوشاند، به استثناي زن و شوهر و اما پوشيدن بقيه بدن بر مرد لازم نيست ولو بر زنها نگاه كردن حرام است، ولي اگر زن در نگاه كردن تعمد داشته باشد، بعضي از مراجع پوشيدن را بر مرد لازم دانسته اند (از باب كمك نكردن بر گناه،) ولي حضرت امام آن را لازم نمي دانند.
3- بر زن واجب است كه عورتين خود را از محارم خود بپوشاند، ولي احتياط مستحب آن است كه از ناف تا زانو را هم بپوشاند، مگر از شوهر.
4- پوشيدن لازم نيست.
5- پوشيدن بدن - غير از صورت و دستها - از پسر بچه مميّز، به خصوص پسر بچه اي كه نزديك ايام بلوغ اوست، واجب است.
6- پوشيدن بدن - غير از صورت و دستها - واجب است و اما صورت و دستها را هم اگر متوجه شود كه با قصد ريبه و تلذذ نگاه مي كند، پوشيدنش واجب است.
7- در اين صورت پوشيدن تمام بدن، حتي صورت و دستها لازم است.
8 - بايد در حال نماز حتماً عورتين خود را بپوشاند - ولو كسي هم نباشد - ولي بهتر است كه از ناف تا زانو را هم بپوشاند.
9- در غير حال نماز، در هنگامي كه در معرض ديد نامحرم قرار مي گرفت، لازم بود تمام بدنش را بپوشاند، الا دو مورد: يكي دستها تا مچ و يكي هم صورت به اندازه اي كه در وضو، شستن آن واجب بود و اما در حال نماز، اگر در معرض ديد نامحرم باشد، باز هم همين حكم را دارد (يعني فقط صورت و دستها را تا مچ مي تواند باز بگذارد) و اما اگر زن در جايي نماز مي خواند كه در معرض ديد نامحرم نيست - حتي در اتاق تاريك و دربسته - بايد تمام بدن خود را بپوشاند، مگر سه مورد را كه مي تواند آنها را نپوشاند:.
الف) صورت به اندازه اي كه در وضو واجب است؛.
ب) دستها تا مچ؛.
ج) كف پاها و روي پاها تا مچ.
البته بايد توجه داشت كه در اين موارد استثنا شده، بايد مقدار كمتري را باز بگذارد كه يقين كند به وظيفه خود عمل كرده است و بازگذاشتن در اين موارد تا زماني است كه با قصد ريبه و تلذذ به او نگاه نشود و الا از باب كمك نكردن به گناه، پوشيدن اين موارد هم لازم است.

عروة الوثقى، في الستر والساتر، مسأله 5 وباب النكاح، مسأله 51.

سؤال:.

مي گويند: مگر خداوند به زنها نامحرم است كه گفته مي شود زن، حتي در اتاق تاريك و دربسته هم باشد، بايد اين چنين خود را بپوشاند.

جواب:.

اولاً: فلسفه همه احكام الهي براي ما روشن نيست.
ثانياً: شايد حكمت اين حكم يكي از دو چيز باشد يا به خاطر اين باشد كه اين حالت زن بهترين حالت او در پيشگاه خداوند متعال است و يا اين حكم بهترين تمرين براي حجاب زن باشد، كه زني كه در پنج نوبت در جايي كه نامحرمي نيست، اين چنين خود را بپوشاند، مسلماً در جايي كه نامحرم هست، بهتر خود را خواهد پوشاند(1).

يادآوري.

1- زن بايد در حال نماز، گردن خود را بپوشاند و همچنين بنا بر احتياط واجب، بايد آن مقداري كه بعد از بستن روسري بر سر، از زير گلو و چانه ديده مي شود، بپوشاند.

عروة الوثقى، في الستر والساتر، مسأله 6.

2- در واجب بودن پوشش و شرط بودنش براي صحت نماز، فرقي بين نمازهاي واجب و مستحب نيست، بلكه در توابع نماز هم واجب است مانند قضاي اجزاي فراموش شده نماز و بنابر احتياط واجب در سجده سهو؛ بلي در نماز ميّت و سجده واجب قرآن و سجده شكر واجب نيست.

عروة الوثقى، في الستر والساتر، مسأله 9.

3- اگر در بين نماز به علت وزش باد يا غفلت، عورتش پيدا شود و بعد از لحظاتي متوجه شود، در اينجا اگر فوري مي شود خود را پوشيد، بايد بپوشاند و نمازش صحيح است و حضرت امام مي فرمايند: شايسته است احتياطاً اين نماز را تمام كند و دوباره بخواند و اگر پوشيدن آن در وسط نماز زمان زيادي طول مي كشد، در اين صورت آن را بپوشاند و بنابر احتياط واجب نماز را تمام كرده و دوباره بخواند.

عروة الوثقى، في الستر والساتر، مسأل 11.

4- بر دختر بچه اي كه بالغ نشده است، پوشيدن سر و گردن و مو واجب نيست.

تحرير الوسيله ج‏1، ص‏142، مسأله‏5.

چه بپوشيم.

لباسي را كه انسان مي خواهد بپوشد، چه در نماز و چه در غير نماز، داراي شرايطي است كه رعايت كردن آنها موجب خشنودي پروردگار متعال و سعادت ابدي است و چون بعضي از شرايط لباس در غير حال نماز با حال نماز فرق دارند ما مطالب مربوط به هر كدام را جداي از هم نقل مي نماييم.

شرايط لباس در غير حال نماز.

اگر انسان بخواهد در غير حال نماز لباس بپوشد، بايد لباس او داراي شرايطي باشد كه ذيلا بدانها اشاره مي شود:.
1- غصبي نباشد: بنابراين اگر لباسي را بخرد و پولش را ندهد يا بنا نداشته باشد بدهد - ولوبه آن شخص قول داده باشد - و يا با عين پولي كه خمس به آن تعلق گرفته است، بخرد و يا در هنگام خريدن تصميم داشته باشد از آن پول بدهد، در تمام اين موارد چنين لباسي غصبي است و يا حكم لباس غصبي را دارد.

عروة الوثقى، شرائط لباس المصلى، مسأله 8، 9.

2- بنابر احتياط واجب، نبايد مرد لباس زنانه و زن لباس مردانه بپوشد.

توضيح المسائل، مسأله 846.

توضيح.

مراد از لباسي كه در اينجا مطرح است، لباسهاي مخصوص به مرد و لباسهاي مخصوص به زن است و اما لباسهاي مشترك بين زن و مرد اشكالي ندارد، بنابراين اگر زن بخواهد مثلا در نمايشنامه ها و تئاترها لباس مخصوص به مرد و يا مرد بخواهد لباس مخصوص به زن را بپوشد، جايز نيست.
3- بنابر احتياط واجب، بايد انسان از پوشيدن لباس شهرت كه پارچه يا دوخت آن براي كسي كه مي خواهد آن را بپوشد معمول نيست، خودداري كند(2).

توضيح المسائل، مسأله 845.

4- زن بايد از پوشيدن لباسهايي كه جلب توجه مي كند،اجتناب نمايد.
س: حدود حجاب اسلامي براي بانوان چيست و آيا براي اين منظور پوشيدن لباس بلند آزاد و شلوار و روسري كفايت مي كند، يا خير و اصولاً چه كيفيّتي در لباس و پوشش زن در برابر افراد نامحرم بايد رعايت شود.
ج: واجب است تمام بدن زن، به جز قرص صورت و دستها تا مچ، از نامحرم پوشيده شود و لباس مذكور اگر مقدار واجب را بپوشاند، مانع ندارد، ولي پوشيدن چادر بهتر است و از لباسهايي كه توجه نامحرم را جلب كند، بايد اجتناب شود.

380 استفتا از امام خمينى(ره).

5- براي مرد پوشيدن لباسي كه از ابريشم خالص است، جايز نيست، الاّ در حال ضرورت، مانند بيماري و سرما و در حال جنگ و اما همراه داشتن آن، مثلاً گذاشتن در جيب مانعي ندارد.
تحرير الوسيله، ج‏1، ص‏145 (الخامس).
6- براي مرد پوشيدن لباس طلا باف حرام است و علاوه بر اين زينت كردن مرد با طلا نيز حرام است، مانند آويختن زنجير طلا به سينه و يا دست كردن انگشتر طلا، و همچنين بنابر احتياط واجب از استعمال عينك طلا، و طلا كردن دندانهاي جلو براي تزيين خودداري كنند.
تحرير الوسيله، ج‏1، ص‏145، مسأله 14 وتوضيح المسائل، مسأله 832.

يادآوري.

الف) در حرام بودن زينت كردن با طلا براي مرد فرقي نمي كند كه زينت ظاهر باشد و ديده شود و يا پنهان باشد.

عروة الوثقى، شرائط لباس المصلى، مسأله 24.

ب) پوشيدن طلاي سفيد (پلاتين) براي مردها جايز است.

380 استفتا، از امام خمينى(ره) سؤال 182.

مستحبات لباس در غير حال نماز.

1- پوشيدن لباس سفيد.

روضة المتقين، ج‏7، ص‏621.

2- پوشيدن لباس تميز.
3- داشتن لباس خانه و لباس بيرون و پوشيدن هر كدام در جاي خود و يا لباس كار و غير لباس كار.

شرايط لباس نمازگزار.

لباس نمازگزار شش شرط دارد:.
1- اگر نمازگزار مرد است، لباسش طلاباف نباشد.
2- اگر نمازگزار مرد است، لباس او از ابريشم خالص نباشد.
3- از اجزاي حيوانات حرام گوشت نباشد.
4- از اجزاي مردار نباشد.
5- غصبي نباشد.
6- پاك باشد (مگر در شش مورد كه مي شود با لباس نجس نماز خواند).
كه از اين شش شرط لباس نمازگزار، دو شرط اول مخصوص مردان است و در چهار شرط آخر زن و مرد شريكند كه مطالب هر كدام را مطابق نظر حضرت امام، مشروحاً بيان مي كنيم:.

شرط اول:

(اگر نمازگزار مرد است، لباسش طلاباف نباشد و همچنين خود را به زيورآلاتي كه از طلا ساخته شده، زينت نكرده باشد.).
پوشيدن لباس زرباف براي مرد حرام، و نماز با آن هم باطل است؛ ولي همراه داشتن آن، (مثلاً گذاشتن در جيب) مانعي ندارد و اما براي زن چه در نماز و چه در غير نماز اشكالي ندارد.
تحريرالوسيله، ج‏1، ص‏145، مسأله 14 وتوضيح المسائل، مسأله 831.

يادآوري.

1- زينت كردن به طلا، مثل آويختن زنجير طلا به سينه، و انگشتر طلا به دست كردن و بستن ساعت مچي طلا براي مرد حرام و نماز خواندن با آنها هم باطل است و احتياط واجب آن است كه از استعمال عينك طلا و طلا كردن دندانهاي جلو براي تزيين خودداري شود، ولي زينت كردن طلا براي زنها در نماز و در غير نماز اشكالي ندارد.

تحريرالوسيله، ج‏1، ص‏145، مسأله 14 و توضيح المسائل، مسأله 833.

2- در حرام بودن زينت كردن به طلا براي مرد فرقي نمي كند كه زينت ظاهر باشد و ديده شود و يا پنهان باشد.

عروة الوثقى، شرائط لباس المصلى، مسأله 24.

3- در مواردي كه نماز خواندن با طلا باطل است، اگر نمي دانسته يا مي دانسته و فراموش كرده كه پوشش طلا دارد و با آن نماز خوانده، نمازش صحيح است.

عروة الوثقى، شرائط لباس المصلى، مسأله 22.

4- پوشيدن طلاي سفيد (پلاتين) براي مردها جايز و نماز خواندن با آن هم اشكالي ندارد.

380 استفتاءاز امام خمينى(ره)، مسأله 173.

شرط دوّم:

(اگر نمازگزار مرد است، لباسش از ابريشم خالص نباشد).
پوشيدن لباس ابريشمي خالص - به خلاف مخلوط - در نماز و غير نماز، براي مردها حرام است و نماز را هم باطل مي كند، چه بتوان با آن ستر عورت كرد، يا نشود، مانند: آستر لباس و عرقچين و بند شلوار و...مگر در حال ضرورت، مانند: مريضي و سرما و درحال جنگ، و اما همراه داشتن آن، مثل در جيب گذاردن مانعي ندارد و اما براي زن چه در نماز و چه در غير نماز اشكالي ندارد.

تحرير الوسيله، ج‏1، ص‏145 (الخامس)، توضيح المسائل، مسأله 834، 835، 837.

يادآوري.

اگر نداند لباسش از ابريشم خالص است و يا فراموش كرده باشد و در آن نماز بخواند، نمازش صحيح است.

عروة الوثقى، شرائط لباس المصلى، مسأله 32.

شرط سوم:

(لباس نمازگزار غصبي نباشد).
لباس نمازگزار بايد غصبي نباشد و اگر كسي عمداً با لباس غصبي نماز بخواند - ولو لباسي كه يك نخ و يا دگمه يا چيز ديگر آن غصبي باشد - بايد بنابر احتياط واجب نمازش را دوباره بخواند، چه مي دانسته نماز خواندن در لباس غصبي باطل است و چه نمي دانسته؛ ولي اگر نداند يا فراموش كرده باشد كه لباس او غصبي است و با آن نماز بخواند، نمازش صحيح است، مگر آنكه خودش آن لباس را غصب كرده باشد، كه در اين صورت بنابر احتياط واجب بايد نماز را دوباره بخواند.

تحرير الوسيله، ج‏1، ص‏143، وتوضيح المسائل، مسأله 815، 816، 717.

اگر در وسط نماز بفهمد لباسش غصبي است.
اگر نداند يا فراموش كرده باشد كه لباسش غصبي است و در بين نماز يادش بيايد، چنانچه چيز ديگري كه عورت او را پوشانده و مي تواند فوراً يا بدون اينكه موالات نماز به هم بخورد، لباس غصبي را بيرون آورد، بايد آن را بيرون آورد و نمازش صحيح است و اگر چيز ديگري عورت او را نپوشانده يا نمي تواند لباس غصبي را فورا بيرون آورد، يا اگر بيرون آورد موالات نماز بهم مي خورد، در صورتي كه به مقدار يك ركعت هم وقت داشته باشد بايد نماز را بشكند و با لباس غير غصبي نماز بخواند و اگر به اين مقدار وقت ندارد، بايد در حال نماز، لباس را بيرون آورد و به دستور نماز برهنگان كه بعداً گفته مي شود، نماز بخواند؛ مگر اينكه به خاطر سرما و حفظ جانش يا از ترس اينكه اگر بيرون آورد، دزد لباسها را مي برد، لباس را بيرون نياورد كه در اين صورتها مي شود با همان لباس نماز خواند.

توضيح المسائل، مسأله 818، 819.

يادآوري.

1- اگر با عين پولي كه خمس آن را نداده، لباس بخرد، نماز خواندن با آن لباس باطل است و به احتياط واجب همچنين است اگر به ذمه بخرد و در موقع معامله قصدش اين باشد كه از پولي كه خمس يا زكاتش را نداده بدهد.

توضيح المسائل، مسأله 820.

2- بعضي محمول غصبي (يعني چيز غصبي كه همراه نمازگزار است) را هم سبب بطلان نماز مي دانند، ولي حضرت امام مبطل نمي دانند.

عروة الوثقى، شرائط لباس المصلي (الثانى).

3- هرگاه لباس را با آب غصبي تميز كنند و خشك شود، براي نماز اشكالي ندارد و لو آن شخص، ضامن آن مقدار آب هست و همچنين اگر با صابون غصبي آن را بشويند و اثري از صابون غصبي در آن نباشد.

عروة الوثقى، شرائط لباس المصلى، مسأله 3، تحرير الوسيله، ج‏1، ص‏144، مسأله 10.

شرط چهارم: (از اجزاي حيوانات حرام گوشت نباشد).
لباس نماز گزار بايد از حيوان حرام گوشت نباشد و نه تنها لباس، بلكه چيزي از اجزاي آنها هم، مانند: مو، عرق و آب دهان، نبايد همراه نمازگزار باشد، چه از اجزايي باشند كه روح داشته اند و چه از اجزايي باشند كه روح نداشته اند چه آن حيوان زنده باشد يا مرده، و مرده اش هم چه تذكيه شده باشد - يعني به دستور شرعي ذبح شده باشد - و چه تذكيه نشده باشد، چه از حيواناتي باشد كه خون جهنده دارند يا نه.

عروة الوثقى، شرائط لباس المصلى(الرابع).

يادآوري.

1- همراه بودن موم و عسل و خون پشه و مانند آن، از فضله هاي حيواناتي كه گوشت ندارند، نماز را باطل نمي كنند.

عروة الوثقى، شرائط لباس المصلى، مسأله 14، و توضيح المسائل، مسأله 826.

2- همراه بودن مو و آب دهان و چيزهايي مانند آن از انسانها، نماز را باطل نمي كند.

عروة الوثقى، شرائط لباس المصلى، مسأله 15.

3- ظاهراً فرقي بين حيوانات حرام گوشت بالأصاله وبالعرض نيست، مانند حيوان حلال گوشتي كه نجاست خوار شده (جلاّل) و يا انساني با آن عمل شنيع انجام داده باشد؛ اگر چه اين مسأله خالي از اشكال نيست.

عروة الوثقى، شرائط لباس المصلى، مسأله 18.

4 - در چيزي كه شك دارد از اجزاي حيوان حلال گوشت است يا حرام گوشت، نماز خواندن مانعي ندارد و همچنين اگر شك كند كه اين شي‏ء از اجزاي حيوان است يا غير حيوان.

عروة الوثقى، شرائط لباس المصلى، مسأله 18.

5 - اگر در چيزي از اجزاي حيوان حرام گوشت نماز بخواند و بعد از نماز بفهمد يا قبلا نمي دانسته و حالا فهميده و يا قبلا مي دانسته و فراموش كرده، كه اگر قبلا نمي دانسته نمازش صحيح است و اما اگر فراموش كرده بوده، بنابر احتياط واجب دوباره نمازش را با غير آن لباس يا اجزا بخواند.

عروة الوثقى، شرائط لباس المصلى، مسأله 19.

6 - با پوست سنجاب و خز، نماز خواندن اشكالي ندارد.

توضيح المسائل، مسأله 829.

شرط پنجم:

(از اجزاي مردار نباشد).
لباس نمازگزار بايد از اجزاي حيوان مرده اي كه خون جهنده دارد - يعني حيواني كه اگر رگش را ببرند، خون از آن جستن مي كند - نباشد، بلكه اگر از حيوان مرده اي كه مانند ماهي و مار، خون جهنده ندارد، لباس تهيه كنند، احتياط واجب آن است كه با آن نماز نخواند و نه تنها اگر لباس نمازگزاري از مردار باشد، نمازش باطل است، بلكه حتي اگر چيزي از مردار، كه داراي روح بوده، مانند: گوشت و پوست - ولو از مردار حلال گوشت - همراه نماز گزار باشد، اگر چه لباس او هم نباشد، بنابر احتياط واجب با آن نماز نخواند و اما چيزهايي از مردار حيوان حلال گوشت كه داراي روح نيستند، مانند: پشم و مو - اگر چه به صورت لباس باشد - نماز با آنها صحيح است.

توضيح المسائل، مسأله 821، 822، 823.

يادآوري.

1- گوشت و پيه و چرمي كه در بازار مسلمانان فروخته مي شود، پاك است و همچنين است اگر يكي از اينها در دست مسلمان باشد، ولي اگر بداند آن مسلمان از كافر گرفته - و رسيدگي نكرده كه از حيواني است كه به دستور شرع كشته شده يا نه - نجس مي باشد و اما اگر مسلماني است كه احتمال تفحص كردن را مي دهيم كه هر چند از كافر خريده، ولي تفحص كرده كه در آنجا شرايط تذكيه رعايت شده و آن مسلمان هم براي اين خريده كه در موارد تذكيه شده استفاده كند، در اين صورت پاك است و مي شود با آن نماز خواند.

تحرير الوسيله، ج‏1، ص‏144 (الثالث) و توضيح المسائل، مسأله 95.

2- اگر در چيزي نماز بخواند و بعد بفهمد كه از مردار بوده، نمازش صحيح است و اما اگر مي دانسته كه مردار است و با آن به خاطر فراموشى، نماز خوانده، در اين صورت اگر از مرداري است كه خون جهنده داشته، بايد اگر در وقت است، نماز را اعاده، و اگر وقت گذشته آن را قضا نمايد و اما اگر از مرداري است كه خون جهنده نداشته، اعاده و قضا لازم نيست.

عروة الوثقى، شرائط لباس المصلى، مسأله 12.

شرط ششم: (لباس نمازگزار بايد پاك باشد مگر در شش مورد خاص كه استثنا شده است).
اگر كسي عمداً با لباس نجس نماز بخواند، نمازش باطل است، چه مي دانسته كه نماز خواندن با لباس نجس باطل است يا نمي دانسته و همچنين چه مي دانسته فلان شي‏ء از نظر اسلام نجس است يا نه و همچنين اگر مي دانسته لباسش نجس است و فراموش كرده بود و بعد از مدتي يادش بيايد كه لباسش كه نجس بوده، پاكش نكرده است، آنچه با آن لباس نماز خوانده باطل است، ولي اگر قبلاً نمي دانسته كه لباسش نجس است و بعداً از نجاستش مطلع شده، اگر بعد از نماز بفهمد، نمازش صحيح است، هر چند احتياط مستحب آن است كه اگر وقت دارد، دوباره بخواند و اما اگر در بين نماز بفهمد، بايد نماز را دوباره بخواند و اگر وقت گذشته قضا نمايد.

توضيح المسائل، مسأله 799- 803.

توجه به نجاست لباس در بين نماز.
اگر كسي در بين نماز متوجه شود كه لباسش نجس است، سه صورت دارد:.
- يا مي داند كه نجاست قبل از نماز بوده؛.
- يا مي داند كه الآن پيدا شده و هنوز چيزي با آن نخوانده؛.
- و يا نمي داند كه از اول بوده يا حالا پيدا شده است.
اگر بداند نجاست الآن پيدا شده و هنوز هم با آن چيزي نخوانده يا شك دارد كه از اول بوده يا الآن پيدا شده، در اينجا دو صورت دارد: يا امكان در آوردن و يا عوض كردن و يا آب كشيدنش در همان موقع هست يا نيست، اگر باشد كه لباس را درآورده يا آب مي كشد و نمازش صحيح است و اما اگر امكان درآوردن يا آب كشيدن نباشد، يا وقت وسعت دارد يا وقت تنگ است - و در آوردن و يا آب كشيدن هم امكان ندارد - در اينجا بايد لباسها را بيرون آورده و به دستور برهنگان نماز بخواند و اما اگر طوري است كه مي بيند اگر لباس را در آورد، نماز به هم مي خورد يا به واسطه سرما و گرما و مانند آن نمي تواند لباس را در آورد، بايد با همان حال، با لباس نجس نماز بخواند و نمازش صحيح است.

توضيح المسائل، مسأله 804، 805، عروة الوثقى، في الخلل الواقع في الصلوة، مسأله 7.

و اما اگر بداند كه نجاست از اول بوده، ولي او اطلاع نداشته در اينجا هم دو صورت دارد: يا وقت وسعت دارد و يا وقت تنگ است، اگر وقت وسعت داد، بايد نماز را رها كرده با لباس پاك نماز بخواند، چون حتي اگر برايش اين امكان باشد كه بدون قطع نماز، نجاست را به وسيله شستن يا در آوردن يا تعويض لباس از خود دور كند، باز هم فايده اي ندارد؛ زيرا در آن صورت فقط نيمه دوم نمازش را درست كرده، حال آنكه نيمه اول را با لباس نجس خوانده است و اگر وقت تنگ است بايد لباسها را بيرون آورده و به دستور نماز برهنگان نماز بخواند، البته بعداً هم بنابر احتياط واجب اين نماز را قضا نمايد. .

توضيح موارد ياد شده در نمودار:.
1- بايد آن نماز را رها كرده و دوباره با لباس پاك بخواند.
2- بايد لباس ها را درآورده و به دستور نماز برهنگان نماز بخواند و بنابر احتياط واجب بعداً آن را قضا نمايد.
3- بايد آن را رها كرده و دوباره با لباس پاك نماز بخواند.
4- احكام مانند صورت دوم است (كه مي داند نجاست الآن پيدا شده است).

يادآوري.

به مسائل 807 - 810، 813، 847 توضيح المسائل مراجه شود.

مواردي كه مي شود با لباس نجس نماز خواند.

در شش مورد مي شود با لباس نجس نماز خواند كه احكام هر كدام مشروحاً بيان مي شود.

اول: خون قروح و جروح (زخم).

خون قروح و جروح در لباس تا وقتي كه زخمش خوب نشده، بخشيده است، چه كم باشد و چه زياد، به شرطي كه:.
1- عوض كردن لباس يا شستن آن نجاست، براي نوع مردم يا براي او مشقت داشته باشد، پس ميزان در بخشيده بودن خون قروح و جروح، يكي از دو چيز است: يا بايد مشقت نوعيه داشته باشد كه اگر مشقت نوعيه داشته باشد، بخشيده است، ولو براي خود او سخت نباشد، و يا مشقت داشتن و سخت بودن براي خود فرد است - ولو براي نوع مردم مشقت نداشته باشد - و اگر چنين نباشد، بايد بنابر احتياط واجب، خون را شسته، يا لباس را عوض نمايد.
2- زخمش جزئي و سطحي نباشد كه زود خوب شود و الاّ بايد خون را پاك كرده يا لباس را عوض نمايد.
3- بايد اگر امكان دارد، روي زخم را محكم ببندد كه بيشتر از حد متعارف را آلوده نكند.

تحرير الوسيله، ج‏1، ص‏124، مسأله 1 و عروة الوثقى، احكام نجاسات (فيما يعفي عنه في الصلاة) (الاول).

يادآوري.

1- همان گونه كه خون قروح و جروح با شرايطش بخشيده است، همچنين چركي كه با آن خارج مي شود و دوايي كه روي آن گذاشته اند و نجس شده است و همچنين آن مقدار عرقي كه به آن متصل است، بخشيده مي باشد، اما رطوباتي كه از خارج به آن مي رسد و به اطراف سرايت مي كند، بخشيده نيست.

عروة الوثقى، احكام نجاسات (فيما يعفي عنه في الصلاة)، مسأله 1.

2- هرگاه دستش در مقام معالجه كردن، به خون قروح و جروح بخورد، يا زخمش طوري باشد كه عرفاً نبايد اطرافش را آلوده مي كرده ولي آلوده كرده باشد، اين خون هم بخشيده نيست.

عروة الوثقى، احكام نجاسات (فيما يعفي عنه في الصلاة)، مسأله 2.

3- خون بواسير (چه دانه هايش در داخل و چه در خارج باشد) و همچنين خون هر زخم داخلي - چه قروح باشد و چه جروح - بخشيده است.

تحرير الوسيله، ج‏1، ص‏124، مسأله 1.

4- هرگاه در عضوي از اعضاي بدن زخمهاي متعددي باشد، دو صورت دارد: يا زخمها نزديك همديگرند و يا از هم فاصله دارند، اگر نزديك هم باشند، همه در حكم يك زخمند و اگر بعضي از آنها خوب شوند، شستن آن مقدار لازم نيست تا اينكه همه شان خوب شوند و اما اگر با فاصله از هم باشند، هر كدام حكم خودشان را دارند.

عروة الوثقى، احكام نجاسات (فيما يعفي عنه في الصلاة)، مسأله 7 و توضيح المسائل، مسأله 854.

5- خون بيني جزء خون جروح به حساب نمي آيد ولذا از جهت اين خون بخشيده نيست، و اگر كمتر از درهم باشد حكم آن در بحث بعدي مطرح مي شود.

عروة الوثقى، احكام نجاسات (فيما يعفي عنه في الصلاة)، مسأله 4.

6- اگر جايي از بدن يا لباس، كه با زخم فاصله دارد، به رطوبت زخم نجس شود، جايز نيست با آن نماز بخواند؛ ولي اگر مقداري از بدن يا لباس، كه معمولاً به رطوبت زخم آلوده مي شود، به رطوبت آن نجس شود، نماز خواندن با آن مانعي ندارد.

توضيح المسائل، مسأله 851.

7- بر كسي كه خون قروح و جروح در لباسش هست، مستحب است روزي يك بار آن لباس را شستشو دهد.

عروة الوثقى، احكام نجاسات (فيما يعفي عنه في الصلاة)، مسأله 5.

دوم: خون كمتر از درهم.

خون كمتر از درهم اگر در لباس نمازگزار باشد، بخشيده است، چه از خود انسان باشد و چه از شخص ديگر، البته با چند شرط:.
1- از خونهاي سه گانه زنها (حيض، نفاس و استحاضه) نباشد، كه اگر يك ذره از آنها در لباس زن باشد، نمازش باطل است؛ البته نسبت به خون استحاضه، حضرت امام احتياط واجب دارند.
2- خون خالص باشد كه اگر رطوبتي از خارج به آن برسد و در آن مستهلك نشود و يامجموع به اندازه درهم يا بيشتر شود، بخشيده نيست و همچنين اگر چرك يا دارويي همراه خون باشد. و حضرت امام مي فرمايند: بنابر احتياط مستحب، از خون نجس العين و مردار اجتناب شود و از خون حيوانات حرام گوشت نيز، اجتناب نيكوست.

عروة الوثقى، احكام نجاسات (فيما يعفي عنه في الصلاة) الثاني و مسأله 2.

يادآوري.

1- مراد از درهم، سطح درهم است، نه وزن آن وسطح درهم را، بعضي به اندازه گودي كف دست و بعضي به اندازه بند انگشت شست وعده اي به اندازه بند انگشت مياني و بعضي به اندازه بند انگشت سبابه گفته اند؛ ولي حضرت امام نظر آخر را اختيار كرده و مي فرمايند: از سطح بند انگشت سبابه كمتر باشد و در رساله فارسي (مسأله 848) فرموده اند: تقريباً به اندازه يك اشرفي و به تعبير يكي از فقها از پشت ناخن شست كمتر باشد.

عروة الوثقى، احكام نجاسات (فيما يعفي عنه في الصلاة) الثانى.

2- اگر خون از لباس به طرف ديگرش سرايت كند: يا آن قسمت دو تا پارچه است مانند آستر و رويه، يا يكي است، اگر يكي باشد كه حكم يك خون را دارد و هر طرف كه سطحش وسيع تر است آن طرف حساب مي شود، مگر اينكه پارچه ضخيم باشد كه بهتر است احتياط شود؛ البته اين در صورتي بود كه خون به يك طرف بريزد و اما اگر خون به هر دو طرف بريزد، دو خون است، ولو در يك نقطه از دو طرف ريخته است، و اما اگر پارچه دو تا باشد، حكم دوتا خون را دارد و بايد هر كدام جداگانه حساب شوند، كه اگر مجموعشان از درهم كمتر باشد، آن وقت اشكالي ندارد.

توضيح المسائل، مسأله 856 و تحرير الوسيله، ج‏1، ص‏124، مسأله 2 و عروة الوثقى، احكام نجاسات (فيما يعفي عنه في الصلاة)، مسأله 1.

3- اگر در مقدار خون شك كند كه كمتر از درهم است يا به اندازه درهم، بنا بگذارد كه كمتر است، مگر آنكه قبلاً به اندازه درهم بوده و حالا نمي داند كمتر شده يا نه و همچنين اگر مي داند كه كمتر از درهم است، ولي شك دارد كه آيا از خونهاي استثنا شده است يا نه، در اين صورت هم بخشيده است.

تحرير الوسيله، ج‏1، ص‏25، مسأله 3.

4- اگر بدن يا لباس خوني نشود، ولي به واسطه رسيدن به خون نجس شود، اگر چه مقداري كه نجس شده، كمتر از درهم باشد، نمي توان با آن نماز خواند.

عروة الوثقى، احكام نجاسات (فيما يعفي عنه في الصلاة)، مسأله 4، و توضيح المسائل، مسأله 859.

5- اگر اصل خونِ كمتر از درهم از بين برود، ولي جايش باقي بماند، هنوز حكم بخشيدگي باقي است.

عروة الوثقى، احكام نجاسات (فيما يعفي عنه في الصلاة)، مسأله 5.

6- خون كمتر از درهمي كه غليظ است، بخشيده است، هر چند كه اگر رقيق بود به ندازه درهم يا بيشتر مي شد.

عروة الوثقى، احكام نجاسات (فيما يعفي عنه في الصلاة)، مسأله 7.

سوم: چيزهايي كه به خاطر كوچكي نمي شود از آنها به عنوان پوشش واجب استفاده كرد.

بعضي از اشيايي كه ممكن است همراه انسان باشد، به شكلي است كه نمي توان با آنها عورتين را پوشانيد، حالا يا از لوازم پوشاكي انسان است، مثل: كلاه و عرقچين و جوراب و... كه به دليل كوچكي خود قادر به پوشانيدن عورتين نيستند و يا از سري اشيايي است كه مانند ساعت و انگشتر و امثال اينها به خاطر شكل خاص ساختماني خود نمي توانند عورتين را بپوشانند، ولي احتمال فراوان دارد كه هر يك از اين چيزها همراه شخص باشد؛ به اين گونه چيزها كه قادر به پوشانيدن عورتين نيستند، در اصطلاح مي گويند چيزهايي كه نماز با آنها تمام نمي شود و اگر در حال نماز نجس باشند، نماز صحيح است، به شرطي كه:.
1- از (اجزاى) مردار نباشد؛.
2- از اجزاي نجس العين نباشد؛.
و امّا مانند عمامه - در صورتي كه پيچيده شده باشد نه دوخته شده به هم اگر نجس باشد، نماز باطل است؛ چون با آن مي توان ستر عورت كرد.

عروة الوثقى، احكام نجاسات (فيما يعفي عنه في الصلاة)، الثالث.

چهارم: با محمول متنجس.

اگر همراه نمازگزار چيز نجس شده اي باشد كه نماز در آن تمام نمي شود - يعني نمي شود با آن ستر عورت كرد - مانند دستمال و چاقو و پول و...، اگر با آنها نماز خوانده شود، نماز صحيح است و اما اگر چيز نجسي همراه نمازگزار باشد كه بشود با آن ستر عورت كرد، مثل اينكه لباسي را در جيب خود بگذارد، بنابر احتياط واجب مبطل نماز است و اما حمل خود نجس در نماز، بنابر احتياط واجب، نماز را باطل مي كند، به خصوص مردار و اما اگر شي‏ء نجس جزءِ باطن انسان حساب شود، نماز باطل نمي شود؛ مثل اينكه كسي از گوشت مرداري بخورد و يا خوني را به او تزريق نمايند.

عروة الوثقى، احكام نجاسات (فيما يعفي عنه في الصلاة)، الرابع و تحريرالوسيله، ج‏1، ص‏125.

پنجم: لباس پرستار بچه.

كسي كه از بچه اي پرستاري مي كند - چه مادرش باشد و چه كسي ديگر - بچه هم پسر باشد يا دختر، با شرايطي مي تواند با لباس نجس نماز بخواند، اين شرايط عبارتند از:.
1- پرستار زن باشد؛.
2- فقط لباس بخشيده شده است نه بدنش؛.
3- بنابر احتياط واجب، هر شبانه روز يك بار بشويد، آن هم قبل از اولين نمازي كه نجس شده؛.
4- نجاستش فقط بول او باشد؛.
5- بيش از همين يك دست لباس را نداشته، يا اگر دارد، از آن هم استفاده مي كند. كه با اين شرايط مي تواند با آن لباس نجس نماز بخواند ولو بتواند به خريدن يا اجاره كردن ياعاريه كردن لباس تهيه كند.

عروة الوثقى، احكام نجاسات (فيما يعفي عنه في الصلاة) الخامس و مسأله 1.

ششم: در حال اضطرار.

در حال اضطرار و ناچاري مي شود با لباس نجس نماز خواند و نه تنها با لباس نجس، بلكه با بعضي از لباسهاي ديگري هم كه مانع دارد، مي شود نماز خواند و اختصاصي به باب نجاسات ندارد كه ما براي بهتر روشن شدن به بعضي از موارد اضطرار اشاره مي كنيم:.

عروة الوثقى، احكام نجاسات (فيما يعفي عنه في الصلاة) السادس.

1- اگر در آخر وقت، در بين نماز لباسش نجس شود و امكان درآوردن و يا شستن هم نباشد، يا اينكه اگر بخواهد در آورد، نماز را به هم مي زند يا موالات را از بين مي برد و يا اينكه به واسطه سرما و حفظ جانش نمي تواند لباس را در آورد، در اين صورت با همان لباس نجس نماز مي خواند و نمازش صحيح است.

توضيح المسائل، مسأله 805، 806.

2- پوشيدن لباس غصبي و ابريشمي خالص و طلاباف و لباسي كه از مردار تهيه شده، در حال ناچاري مانعي ندارد و نيز كسي كه ناچار است لباس بپوشد و لباس ديگري غير از اينها ندارد و تا آخر وقت هم ناچاري او از بين نمي رود، مي تواند با اين لباسها نماز بخواند، ولي اگر غير از لباس غصبي و لباس ابريشمي خالص و لباسي كه از مردار تهيه شده، لباس ديگري ندارد و ناچار نيست لباس بپوشد، بايد به دستوري كه براي برهنگان گفته خواهد شد نماز بخواند، ولي حضرت امام درباره كسي كه جز لباسي كه از مردار تهيه شده لباس ديگري ندارد، مي فرمايند: علاوه بر نماز خواندن به دستور برهنگان، بنابر احتياط واجب در همان لباس هم همان نماز را دوباره بخواند. \

توضيح المسائل، مسأله 839، 842.

يادآوري.

1- به توضيح المسائل، مسأله 843 و 796 مراجعه شود.
2- در پوشش در غير حال نماز، لازم نيست كه از پوشش مخصوص و با كيفيت مخصوص استفاده شود، بلكه مراد پوشيدن و لو به وسيله دست يا گل و... باشد كه كسي نتواند نگاه كند، اما در پوشش مورد نظر براي نماز مي تواند حتي از گياهان و برگ درختان و پنبه و پشم بافته نشده براي لباس استفاده كند، ولي از گِل و يا دست و... نمي تواند استفاده نمايد، ولو در حال اضطرار باشد و در حال اضطرار بايد به دستور نماز برهنگان كه گفته مي شود، بدون پوشش نماز بخواند، ولي اگر گِل وجود دارد، احتياطاً يك بار هم نماز را با پوشش به وسيله آن بخواند.عروة الوثقى، في الستر و الساتر، مسأله 16، تحرير الوسيله، ج‏1، ص‏43، مسأله 7.
3- دستور نماز برهنگان:.
كسي كه مي خواهد نماز بخواند، اگر براي پوشانيدن خود حتي برگ درخت و علف نداشته باشد و احتمال ندهد كه تا آخر وقت چيزي پيدا مي كند كه خود را به آن بپوشاند، در صورتي كه نامحرم او را مي بيند، بايد نشسته نماز بخواند و عورت خود را با ران خود بپوشاند و اگر كسي او را نمي بيند، ايستاده نماز بخواند و جلو خود را با دست بپوشاند و در هر صورت ركوع و سجود را با اشاره انجام مي دهد و براي سجود، سر را قدري پايين تر مي آورد و در هنگامي كه نشسته نماز مي خواند، براي سجده مهر را بالا مي آورد.

عروة الوثقى، شرائط لباس المصلى، مسأله 43 و توضيح المسائل، مسأله 797.

بعضي از چيزهايي كه در لباس نمازگزار مستحب است.

1- پوشيدن لباس سفيد؛.
2- پوشيدن پاكيزه ترين لباسها؛.
3- استعمال بوي خوش (در روايت آمده است: (اجر) نمازي كه با بوي خوش خوانده شود هفتاد برابر نماز معمولي است)؛.
4- دست كردن انگشتر عقيق؛.
5- پوشيدن عمامه با تحت الحنك؛.
6- پوشيدن پاها(براي زنان)؛.
7- آويختن گردنبند، در هنگام نماز (براي زنان).

عروة الوثقى، شرائط لباس المصلى.

بعضي از چيزهايي كه در لباس نمازگزار مكروه است.

1- پوشيدن لباس چرك؛.
2- پوشيدن لباس تنگ؛.
3- پوشيدن لباس سياه (حتي براي زنها) به استثناي عمامه و عبا؛ بلكه بهتر است از هر نوع لباس رنگي اجتناب شود؛.
4- پيراهن را در شلوار كردن؛.
5- پوشيدن لباس فرد شرابخوار؛.
6- پوشيدن لباس كسي كه از نجاست پرهيز نمي كند؛.
7- پوشيدن لباسي كه نقش صورت دارد؛.
8- لباسهايي كه موجب تكبر مي شود؛.
9- نماز خواندن در لباسهاي كوچك نجسي كه نمي توان با آنها ستر عورت كرد، مانند: عرقچين و جوراب و...؛.
10- باز بودن تكمه هاي لباس؛.
11- دست كردن انگشتر كه نقش صورت دارد؛.
12- همراه داشتن درهمي كه نقش صورت دارد.

عروة الوثقى، شرائط لباس المصلى.

خلاصه مطالب.

بدن نمازگزار هم بايد مانند لباس نمازگزار پاك باشد و اگر شخص عمداً با بدن نجس نماز بخواند، نمازش باطل است، الاّ در سه مورد: 1- خون قروح و جروح؛ 2- خون كمتر از درهم؛ 3- در حال اضطرار؛ كه در اين سه مورد با شرايطي كه در بحث لباس نمازگزار گفته شده است، مي توان با بدن نجس نماز خواند و اما اگر نمي دانسته بدنش نجس است و نماز خوانده: اگر بعد از نماز يادش بيايد،نمازش صحيح است و اما اگر قبلا مي دانسته و فراموش كرده بود، نمازش باطل است و اما اگر در وسط نماز بفهمد،بدنش نجس است، صورتهاي مختلفي دارد كه مباحث آن در بخش قبلي مشروحاً گذشت.

والسلام علي من اتبع الهدي.

1. براي اطلاعات بيشتر ر.ك: محمد محمدي اشتهاردى، پوشش زن در اسلام.
2. در اين زمينه به رواياتي در كتاب روضة المتقين، ج‏7، ص‏617، 620، 621 مراجعه شود.