آيـة اللّه العظمى حاج سيد محمد محقق داماد, مرد دانش و تحقيق , يكى از انجم فروزان فقاهت و يـكـى از فـقـيـهان نامدار شيعه در قرن چهاردهم هجرى مى باشد كه شاگردان برجسته و رجال عـلـمى تربيت كرده او, امروز نورافكنان اجتماع مى باشند وهمگى به وجود چنين استاد فرزانه اى افتخار و شكرگزارى دارند.
ايشان در يك بيت رفيع علمى و ولائى , در احمدآباد يزد, پا به عرصه حيات نهادند والد عاليقدرش مرحوم حجة الاسلام والمسلمين آقاى حاج سيد جعفرموسوى , يكى از ارادتمندان و شيفتگان مقام شامخ اهل بيت عصمت و طهارت بودندبارها به سفر عتبات عاليات تشرف پيدا كرده بودند در سفر اخير كه با پاى پياده عازم ديار دوست بودند, روح خداجويش به ملكوت اعلى پيوست و كودك هنوز از مادرمتولد نگرديده بود.
بـسـيار طبيعى است كودكى كه در چنين فضاى ولايى و دوستى اهل بيت (ع )چشم و گوش باز نمايد, چگونه بار خواهد آمد؟
او در ممات پدر, تحت حمايت وعنايت مادر پارسا و عفيفه اش تربيت و پـرورش مـى يـافـت كـه داغ مـادر را نـيز به زودى بر دل گرفت و با كوله بارى از غم و اندوه به تحصيلات مقدماتى پرداخت .
مـدت كـوتـاهى در اردكان بوده , سپس عازم يزد گرديد و پيش اساتيد نامدارى مانند: مرحوم آقا سـيد احمد مدرس , مرحوم حاج سيد يحى واعظ, مرحوم آقاى سيدحسن باغ گندمى و مرحوم آقا سيد محمد عليرضا حائرى به تحصيل مقدمات علوم وسطوح پرداخت و مقدارى از قوانين را پيش آيـة اللّه آقـاى حـاج شـيخ غلامرضا يزدى تلمذ نمود, و با اشارت و صلاحديد وى , شاگرد ساعى و كـوشـا, عـازم حـوزه عـلميه قم گرديد و اين مسافرت همراه بدرقه استاد مهربان و طالب كمال دانشجويش توام بوده است .
مرحوم محقق به بركت استعداد ذاتى و ذوق و شوق فراوان تحصيلى , در طى نه سال اقامت در قم , به مراتب عاليه علمى نائل آمدند ضمن تحصيل به تدريس وتعليم نيز پرداختند.
ايـشـان در سال 1341 ه ق , يعنى در حدود 16 سالگى به دروس حضرات آيات مير سيد على يثربى كـاشـانـى (م 1380 ه ق ), مرحوم آقا سيد محمد تقى خوانسارى (م1371 ه ق ), مرحوم حاج ميرزا مـحـمد همدانى (م 1365) و آيات عظام شيخ محموداردكانى , و سيد ابوالحسن رفيعى قزوينى و مـرحـوم سـيـد مـحـمـد حـجـت كوهكمرى (1372) و سرانجام درس آيت اللّه العظمى حاج شيخ عـبـدالـكريم حائرى (قدس سره )راه يافته و تلمذ نموده است , و استعداد درخشان خود را در اين مـحـاضر منور نشان داده است , و بيشترين بهره را از محضر مبارك زعيم عاليقدر و مؤسس حوزه عـلـمـيـه قم برده اند, و در اثر احساس لياقت و استعداد شاگرد, مورد عنايت و توجه خاص استاد عـالـيـقـدرش قـرار گرفته است , و همين عنايت خاص استاد موجب گرديده است كه به افتخار دامـادى و مـصـاهـرت وى نـيز نائل آيد, و اين امر بس بود كه عنوان جديدى بر عنوان پيشين وى (محقق ) افزوده شده , و آن كلمه ((داماد)) است , كه به صورت ((محقق داماد)) در آمده است .
پـس از ارتـحال استاد بزرگوار و مؤسس حوزه علميه قم , معظم له تدريس درحوزه علميه قم را شـروع و در مـدت انـدكى , محضر درس وى به صورت مجمع فضلا و دانشمندان و محل ملاقات انـديـشـمـندان اهل درد درآمد, و ايشان از اين فرصت عالى ترين بهره ها را برده , و در تمام ايام به تـدريـس و تربيت پرداخته اندروزهايى هم كه حوزه تعطيل مى شد, بيت شريف ايشان يك مدرس بزرگ , و يك جايگاه رفع اشكالات و بحث و گفتگوى فقهى درمى آمد روزهاى جشن و سرور, ياايام سوگوارى و عزا نيز, بحث و گفتگوى پربركت فقهى و اصولى منقطع نمى گرديد,و روح جوياى كـمـال وى هـرگز از زلال آب شيرين علم سيراب نمى گشت از اينرو, بااينكه ايشان مرجعيت و رفـت و آمد و بيا و برو مردمى ديگر مراجع عظام را نداشتند, واصولاعلاقه اى نيز به اين قبيل امور, نـشان نمى دادند, رشته ها وريشه هاى مرجعيت رااز دل كنده و به ((غارب )) آن افكنده , ومتمحض در علم وتعليم و تربيت گرديده بودند, و اين امرشوخى نيست ,رياضت و مبارزه طولانى مى طلبد ازاينرو درس ايشان ,مجتهدپرور و مركزتلاقى افكار و تضارب انديشه ها بود در اثرهمين تمحض در علم بود كه جمعى اززبدگان حوزه به محفل گرم و باصفاى وى مى شتافتند جمع كثيرى كه نام بردن اسامى برخى از آنان مى تواند نمونه بس اندك از بيشترينها باشد افرادى مانند:.
1 ـ مرحوم آيت اللّه حاج شيخ مرتضى حائرى يزدى (درس كفايه ).
2 ـ استاد شهيد, آيت اللّه مرتضى مطهرى (اعلى اللّه مقامه الشريف ).
3 ـ شهيد دكتر سيد محمد حسينى بهشتى .
4 ـ شهيد شيخ عبدالرحيم ربانى شيرازى .
5 ـ شهيد امام موسى صدر (رهبر شيعيان لبنان ).
6 ـ شهيد آيت اللّه حاج آقا مصطفى خمينى .
7 ـ شهيد دكتر محمد مفتح .
8 ـ شهيد حاج شيخ على قدوسى .
9 ـ آيت اللّه حاج شيخ حسينعلى منتظرى .
10 ـ آيت اللّه حاج شيخ على مشكينى .
11 ـ آيت اللّه سيد عبدالكريم موسوى اردبيلى .
12 ـ آيت اللّه استاد حاج شيخ ناصر مكارم شيرازى .
13 ـ آيت اللّه حاج سيد موسى شبيرى زنجانى .
14 ـ آيت اللّه حاج سيد مهدى روحانى .
15 ـ آيت اللّه حاج ميرزا على احمدى زنجانى .
16 ـ آيت اللّه سيد كرامت اللّه شيرازى .
17 ـ آيت اللّه حاج سيد ابوالفضل ميرمحمدى .
18 ـ آيت اللّه شيخ احمد آذرى قمى .
19 ـ آيت اللّه حاج سيد فخرالدين طاهرى شيرازى .
20 ـ آيت اللّه حاج سيد نورالدين شيرازى .
21 ـ آيت اللّه حاج شيخ حسين نورى همدانى .
22 ـ آيت اللّه حاج شيخ عباس ايزدى نجف آبادى .
23 ـ آيت اللّه حاج سيد جلال طاهرى اصفهانى .
24 ـ آيت اللّه حاج سيد محمد ابطحى كاشانى .
25 ـ آيت اللّه حاج سيد عبدالرسول شريعتمدارى .
26 ـ آيت اللّه حاج سيد محمد حسين تهرانى (لاله زارى ).
27 ـ آيت اللّه حاج شيخ عبداللّه جوادى آملى .
28 ـ آيت اللّه حاج سيد محمد حسن مرتضوى لنگرودى .
29 ـ آيت اللّه حاج شيخ محمد تقى ستوده اراكى .
30 ـ آيت اللّه حاج شيخ حسين مظاهرى اصفهانى .
31 ـ آيت اللّه حاج شيخ محمد مؤمن قمى .
32 ـ آيت اللّه حاج سيد محمد حسينى كاشانى .
33 ـ آيت اللّه حاج سيد على محقق يزدى .
34 ـ آيت اللّه حاج شيخ محمد على ذاكرى شيرازى .
35 ـ آيت اللّه حاج شيخ حسن شريعتمدارى .
و جمعى ديگر از بزرگان و معاريف حوزه .
مـرحوم آيت اللّه محقق داماد, فرد زاهد و پارسا و بسيار صريح اللهجه ,خوش مجلس و شيرين سخن بـودنـد هـرگـز بـه مـقامات صورى و مناصب ظاهرى اهميت نمى دادند از تواضع و ادب خاصى بـرخـوردار بودند او در ايام ماه رمضان درمسجد بازار قم به وعظ و ارشاد مى پرداختند, و سخنان وى تاثير عميقى در دل شنوندگان باقى مى گذاشت .
از آثـار عـمـده ايشان , حواشى بر العروة الوثقى مرحوم يزدى , به قلم خودش مى باشد ولى تقريرات دروس فـقـه و اصول ايشان توسط جمعى از فضلاى جلسه درس ايشان تحرير و تاليف , و به مرحله چاپ رسيده است .
1 ـ مـباحث حج , صلوة , صوم , اعتكاف , خمس و قسمت عمده زكات توسطحضرت آيت اللّه جوادى آملى تقرير و تحرير به چاپ رفته است دوره كتاب الحج درسه جلد چاپ و نشر و كتاب صلوة نيز.
2 ـ استاد بزرگوار آيت اللّه مكارم شيرازى دوره درس اصول ايشان را نوشته اند.
3 ـ آيت اللّه طاهرى اصفهانى , مبحث طهارت و دوره اصول ايشان را تقرير وتحرير نموده اند.
4 ـ آيت اللّه شيخ محمد مؤمن , بحث صلوة ايشان را تقرير و تحرير نموده اند.
5 ـ آيت اللّه جوادى آملى بحث حج ايشان را تقرير و تحرير نموده اند.
از آن بزرگوار, فرزندان شايسته به جا مانده اند كه از ميان آنان :.
حـضرت آيت اللّه حاج سيد على محقق داماد, از اساتيد حوزه علميه و عضومحترم جامعه مدرسين مى باشد.
و ديـگـر, حـضرت حجة الاسلام والمسلمين , جناب سيد مصطفى محقق داماد,عضو هيات علمى دانشگاه , و عزيز ديگرى در يكى از مسئوليتهاى كشورى انجام وظيفه مى نمايند.
مـرحـوم آيـة اللّه العظمى محقق داماد, پس از عمرى تلاش و كوشش در راه انجام وظيفه الهى , و پس از تربيت جمعى از شاگردان مجتهد و شايسته , روز چهارشنبه 2ذى الحجة الحرام سال 1388 ه ق بر اثر سكته قلبى , پس از 75 روز بيمارى دار فانى راوداع گفت , و در مقبره اى از مقابر سمت شـرقـى صـحـن مطهر حضرت معصومه (س ) باتجليل و تشييع كم سابقه مدفون گرديد روحش شاد! ((1)) .