فاضل هندى

(متولد 1062 ـ متوفى 1137 هـ ق )

شيخ بها الدين اصفهانى , معروف به ((فاضل هندى )) اين مرد قواعد علا مه را شرح كرده است و نـام كـتـابش ((كشف اللثام )) است و به همين مناسبت خود او را ((كاشف اللثام ))مى خوانند آرا و عقائد و نظرات او كاملا مورد توجه فقها است فاضل هندى در سال1137 در گير و دار فتنه افعان درگذشت فاضل هندى نيز جامع المعقول و المنقول بوده است ((1)) .

ولادت او:

مـحـمـد بن تاج الدين حسن بن محمد اصفهانى , ملقب به ((بها الدين )), معروف به ((بها)) كه به ((عـالـم ربانى )) و ((فاضل هندى )) نيز شهرت يافته است , و گاهى به جهت تاليف كتاب ((كشف اللثام )), به ((كاشف اللثام )) هم ناميده مى گردد به هر صورت ولادت او در سال 1062 ه ق در يك خانواده روحانى صورت گرفت پس از طى مراحل تحصيل و كمالات , به مرتبه اى رسيد كه از او به عـنـوان يـكى از فقهاى بزرگ و نامداراواخر دولت صفويه نام برده مى شد و در اغلب علوم عقلى و نـقـلـى و فـنـون اصـلـى وفرعى اسلامى , وحيد عصر و اعجوبه دهر بود پيش از سيزده سالگى از تـحـصـيـل مـعـقـول و منقول فراغت يافت و قبل از 12 سالگى شروع به تاليف كتاب نموده است اوبـه واسطه پدرش تاج الدين حسن , از ملا حسنعلى پسر ملا عبداللّه شوشترى كه ازمشايخ علا مه مـجلسى بوده است , روايت مى كند علت اشتهار او به فاضل هندى به مناسبت همراهى او با پدرش در سـفر هندوستان بوده است كه مدتى در آنجا اقامت گزيد و بر خلاف رضايت و ميل باطنى اش به ((فاضل هندى )) مشتهر گرديده است .

تاليفات و آثار او:

از او كـتـابها و آثار مفيدى به يادگار مانده است كه مرحوم مدرس در كتاب ريحانة الادب اسامى برخى از آنها را به اين ترتيب نام مى برد:.

1 ـ كـشـف الـلـثام عن قواعد الاحكام , كه شرح قواعد علا مه و مشهورترين تاليف او, واز مهم ترين مـنابع و مدارك صاحب رياض در موقع تاليف كتاب رياض , و مستندصاحب جواهر در تاليف كتاب پـرارزش ((جـواهـر)) بـوده اسـت و مرحوم صاحب جواهر اعتقاد كامل به اين كتاب داشته است و هرگاه اين كتاب را همراه نداشته , چيزى را آغاز به تحرير نمى نموده است .

2 ـ اصالة النظر فى القضا و القدر.

3 ـ تفسير القرآن , كه مبسوط و مفصل است (در جلد سوم ((طبقات مفسران شيعه )) معرفى شده است ).

4 ـ تلخيص الشفا كه ملخص شفاى بوعلى است .

5 ـ چـهـار آئيـنـه بـه پارسى , در اثبات چهار مطلب : اثبات صانع ـ اثبات عصمت آل عبا (ع ) از آيه تطهير ـ اثبات اينكه اجماع امت بر امامت غير معصوم مستلزم كفراست ـ اثبات اينكه آيه غار دلالت بر ضد مرام استدلال كنندگان آن مى كند)).

6 ـ حاشيه شرح عقائد نسفيه تفتازانى .

7 ـ حاشيه شرح مواقف سيد شريف .

8 ـ الزبدة فى اصول الدين .

9 ـ حاشيه شرح هداية ميبدى .

10 ـ شرح العوامل الماة .

11 ـ شرح قصيده حميرى .

پايان كتاب ((كشف اللثام )) كه با انها مؤلف مزين است .

12 ـ شرح الكافية .

13 ـ كليد بهشت (به پارسى ).

14 ـ ملخص التلخيص .

15 ـ المناهج السوية في شرح الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية .

و غير اينها كه هشتاد مورد را در فنون متنوعه به او منسوب داشته اند.

وفات او:

او در سـال 1137 هـ ق در هـمـان سـال فتنه افغان و تسلط آنان بر اصفهان درگذشت و در تخت فـولاد, بالاتر از قبر خاجوئى مدفون گشت , و فاضل نامى حاج ملا محمد نائينى هم كه از فضلاى عـلـمـاى اعـلام بـود, در سـال 1263 ه ق در اصفهان وفات يافت و در جنب آرامگاه فاضل هندى مدفون گرديد و به همين مناسبت اين آرامگاه را مردم اصفهان ((فاضلان )) گويند ((2)) .


پاورقى

1- آشنايى با علوم اسلامى , ص 306 .
2- ريحانة الادب مرحوم مدرس , ج 4 , ص 284 ـ قصص العلما تنكابنى , ص 312 ـ روضات الجنات ي احوال العلما والسادات , خوانسارى , ج 7 , ص 117ـ111 , چاپ اسماعيليان .

27 فرزانگان