فلسفه احكام >>
نماز >>
وقت ظهر شرعى
سؤال:
چرا هميشه ساعت 12 ظهر شرعى نيست؟
توضيح اين كه:
چرا ظهر شرعى در بعضى از فصول سال، ساعت 12 و گاهى ربع ساعت بالاتر و احيانا چند دقيقه كمتر از 12 مىباشد؟
پاسخ:
مىدانيم كه كره زمين در روى يك مدار بيضى شكل به دور آفتاب مىگردد؛ در مدت يك سال شمسى آفتاب در يكى از دو كانون اين بيضى واقع است؛ بنابراين، فاصله زمين از آفتاب هميشه يك اندازه نيست. نقطهاى را كه زمين در آن منتهاى دورى از آفتاب پيدا مىكند، «اوج» گويند و نقطهاى كه نهايت نزديكى را از آفتاب حاصل مىنمايد «حضيض» مىنامند. پس به موجب قانون جاذبه عمومى وقتى كه از اوج به سمت حضيض مىرود، سرعتش رفته رفته افزايش پيدا مىكند و بالعكس هنگامى كه از حضيض به طرف اوج مىرود، سرعتش كم كم كاهش مىيابد.
بنابراين حركت زمين به دور آفتاب حركت يكنواخت نيست؛ برعكس، حركت عقربههاى ساعت (يك دستگاه وقتشناسى) حركت يكنواخت است.
پس اين دو حركت هرگز نمىتوانند با هم توافق نمايند. به همين جهت است كه ظهر حقيقى (يعنى كه قرص آفتاب به نصف النهار مىرسد) ساعت را نگاه كنيم، يا چند دقيقه به ساعت 12 مانده و يا چند دقيقه از آن گذشته است. اينچنين ساعات را ساعات «وسطى» گويند.
منتهاى اختلاف ساعت وسطى با ساعت حقيقى در ظهر 22 بهمن است، يا به عبارت روشنتر ظهر حقيقى در 22 بهمن 14 دقيقه و 30 ثانيه بعد از ساعت 12 واقع مىشود. بالعكس، ظهر حقيقى دوازدهم آبان 16 دقيقه و 24 ثانيه قبل از ساعت 12 است و اين همان است كه در رسالههاى عمليه با تقريب جزيى ربع ساعت بعد يا قبل از ساعت 12 نوشتهاند.
در تمام ايام سال، بين ساعت حقيقى و ساعت وسطى اين اختلاف موجود است - منتها كمتر از آنچه مذكور داشتيم. به همين جهت در تقاويم بزرگ ربع ورقى، ستونى به نام ساعات وسطى ثبت مىكنند و اختلاف هر روز را در آن مىنگارند.
بديهى است كه همين اختلاف براى طلوع آفتاب و غروب آن نيز بايد منظور شود. ولى چهار روز از سال است كه اختلاف صفر مىشود.
توضيح ديگر:
فرض كنيد دوربينى را در سطح نصف النهار مكانى قرار داده باشيم و ساعت دقيقى نيز همراه داشته باشيم در اين صورت ظهر حقيقى وقتى است كه مركز آفتاب بر مركز اين دوربين نصف النهارى واقع شود. حال اگر ساعت خود را ملاحظه نماييم يا چند دقيقه يا ساعت 12 مانده و يا چند دقيقه از آن گذشته است، مگر آن چهار روزى كه اشاره كرديم يعنى در هر يك از آنها به محضى كه عقربههاى ساعت، روى 12 منطبق شدند مركز آفتاب نيز در مركز عدسى دوربين نصف النهارى قرار مىگيرد.
[1]
پى نوشتها
[1].
به پرسشهاى مذهبى - نويسندگان: آيات عظام ناصر مكارم شيرازى و جعفر سبحانى