فلسفه احكام >>
نماز >>
تغيير قبله
سؤال:
علت تغيير قبله چه بود؟
توضيح اين كه:
مىدانيم كه در زمان پيامبر اسلام مدتى بيت المقدس قبله مسلمانان بود. چه عواملى باعث شد قبله مزبور تبديل به كعبه گردد؟
پاسخ:
بطورى كه از آيات قرآن استفاده مىشود قبله مسلمانان در حقيقت همان كعبه (بيت اللَّه الحرام) بوده است و بيت المقدس به سبب جهاتى كه ذكر خواهد شد، به عنوان يك «قبله موقتى» براى مسلمانان قرار داده شده بود. آيه «قد نرى تقلب و جهك فى السما فلنولينك قبله ترضاها ؛ نگاههاى انتظارآميز تو را به سوى آسمان (براى تعيين قبله نهايى) مىبينم! اكنون تو را به سوى قبلهاى كه از آن خشنود باشى، باز مىگردانيم »
[1]
گواه بر اين است كه پيغمبر از گفتگوهاى يهود در مورد قبله بيت المقدس ناراحت بود و پيوسته انتظار مىكشيد كه مدت اين قبله موقتى پايان پذيرد و قبله ابدى مسلمانان از طرف خداوند بزرگ اعلام گردد.
اما اين كه چرا از ابتدا قبله هميشگى يعنى «كعبه» به مسلمانان معرفى نشد، بلكه مأمور شدند مدتى به طرف بيت المقدس نماز بخوانند بطورى كه از آيه « وما جعلنا القبلة التى كنت عليهإ؛ پپك الا لنعلم من يتبع الرسول ممن ينقلب على عقبيه ؛ و ما آن قبلهاى را كه قبلا بر آن بودى، تنها براى اين قرار داريم كه افرادى كه از پيامبر پيروى مىكنند، از آنها كه به جاهليت باز مىگردند مشخص شوند
[2]
استفاده مىشود كه اين موضوع صرفا به منظور تربيت مسلمانان بوده و براى پرورش روح اطاعت در افراد تازه مسلمان و پيشرفت هدف مقدس اسلام صورت گرفته است.
اعراب حجاز مخصوصا اهل مكه علاقه زيادى به سرزمين خود داشتند، لذا در آغاز كار لازم بود برخلاف تمايل نفسانى و تعصبات محلى، كعبه را براى مدتى رها كنند و به طرف بيت المقدس نماز بگزارند تا تعصبها در آنها كشته شود و روح اطاعت و فرمانبردارى در آنها تحكيم گردد.
علاوه بر اين، مسلمان بايد براى مدتى به طرف بيت المقدس - مركز قدرت و پايتخت يهود - توجه كنند و عبرت بگيرند؛ بيت المقدس موزه عبرت جهان و جايگاه عزت و ذلت بنى اسرائيل است. در بيت المقدس علل انحطاط و ترقى اين قوم مشهود است. بنى اسرائيل با ذلت از مصر به آنجا آمدند و با جهاد و فداكارى به عزت رسيدند و سپس در اثر پشت پا زدن به دستورات خدا در سراشيبى سقوط قرار گرفتند. زندگى آنها براى مسلمانانى كه تازه وارد اين دين مقدس شده بودند درس عبرتى محسوب مىشد. مسلمانان بايد بدانند كه اگر خانه كعبه قبله هميشگى آنها قرار داده شده نه به خاطر اين است كه يك مركز محلى و نژادى براى آنها محسوب مىشود، بلكه از اين نظر است كه قديمىترين مركز توحيد و خداشناسى بوده و به دست قهرمان بزرگ توحيد بنا و تعمير شده است.
[3]
پىنوشتها
[1].
سوره بقره، آيه 144.
[2].
سوره بقره، آيه 143.
[3].
پاسخ به پرسشهاى مذهبى - نويسندگان: آيات عظام ناصر مكارم شيرازى و جعفر سبحانى