فلسفه قربانى در روز عيد قربان
سؤال:
چرا گوشتهاى قربانى تلف مىشود؟
توضيح اين كه:
منظور از قربانى در روز عيد قربان در سرزمين «منى» - با اين كه بسيارى از قربانيها به مصرف صحيح نمىرسد و در دل خاك مدفون مىگردد - چيست؟
پاسخ:
مىدانيم يكى از اعمال حج در روز دهم ذيحجه الحرام اين است كه حيوانى را در منى قربانى كنند و اين فريضه مسلم و دستور صريح اسلام است؛ و يكى از اسرار آن زنده كردن خاطره فداكارى بزرگ مرد الهى و قهرمان توحيد، حضرت ابراهيم خليل (ع) مىباشد.
جريان فداكارى ابراهيم خليل اين است كه خداوند براى تكميل روح و روان و اثبات لياقت و پايه فداكارى وى به او دستور داد تا فرزند فوق العاده عزيز خود را در سرزمين «منى» در راه خدا قربانى نمايد - البته اين فرمان جنبه آزمايشى داشت و براى اثبات شايستگى آن مرد الهى بود؛ و لذا، هنگامى كه وى آماده اطاعت گرديد، دستور آمد كه به جاى فرزند خويش، گوسفندى را ذبح نمايد.
آمادگى و مهيا گشتن وى براى اطاعت دستور خداوند ثابت كرد كه روح اخلاص و اطاعت، روح جانبازى و فداكارى، در او آنچنان قوى ونيرومند است كه مىتواند در پرتو ايمان، بر هر چيز - حتى بر عواطف و احساسات عميق و ريشه دار پدرانه - پيروز آيد و براى يك هدف عالى و معنوى، از فرزند خويش بگذرد؛ اگرچه سرانجام فقط گوسفندى ذبح كرد.
زائران خانه خدا با كشتن گوسفندى در سرزمين «منى» خاطره اخلاص و قدرت ايمان و پايه فداكارى او را در دلها زنده مىسازد و از اين رهگذر به يكديگر درس فداكارى و جانبازى مىآموزند و گويا عملا چنين مىگويند كه مرد خدا كسى است كه در راه خدا از همه چيز بگذرد - چنان كه آن مرد بزرگ گذشت - اين گوشهاى از اسرار قربانى روز «منى» است.
اكنون بايد ديد نظر اسلام در اين گوشتهاى قربانى چيست و آيا مسلمانان در اين باره وظيفهاى دارند؟
براى پاسخ اين پرسش، به كتاب آسمانى خود «قرآن مجيد» مراجعه كرده و مىبينيم كه سوره حج به كليه كسانى كه در روز عيد قربان در «منى» حيوانى را قربانى مىكنند، چنين دستور مىدهد: «و اطعموا البائس الفقير؛ و بينواى فقير را نيز اطعام نماييد!»
[1]
و نيز مىفرمايد: «فكلوا منها واطعموا القانع و المعتر؛ از آن (قربانى) خود بخوريد و مستمندان قانع و فقيران را نيز از آن اطعام كنيد!»
[2]
در رسالههاى عمليه دستور مىدهند كه زائران خانه خدا گوشت قربانى را سه قسمت كنند:
بخشى از آن را خودشان استفاده كنند و بخشى را به مؤمنان و بخشى را به نيازمندان بدهند.
اين دستورات صريح، حاكى است كه منظور از كشتن اين حيوانات علاوه بر يك سلسله فوايد معنوى كه در بالا تذكر داده شده، اين است كه اين ذبايح به مصرف صحيح برسد و كارى نكنند كه اسراف و تبذيرى در آنها بشود.
اكنون وظيفه حجاج مسلمان و دولتهاى اسلامى اين است كه ترتيبى دهند كه از اين گوشتها به طرز صحيحى بهره بردارى شود؛ و اين وظيفه اسلامى با ساير اهداف آن هماهنگ گردد. امروز بايد با تاسيس سردخانه مجهز، از دفن شدن اين گوشتها در دل خاك جلوگيرى نمود تا بتدريج در مواردى كه قرآن مجيد بيان فرموده، مصرف شود.
در زمانهاى گذشته كه تعداد حجاج به اين اندازه نبود، گوشتهاى قربانى در همان روز به طرز صحيحى به مصرف مىرسيد؛ ولى امروز كه بر اثر سهولت وسايل نقليه، شماره زائران فزونى يافته است، بايد از طريق وسايل مدرن، از اتلاف اين گوشتها جلوگيرى نمود و رفاه زائران و اهداف اسلامى را در نظر گرفت؛ و اين وظيفه دولتهاى اسلامى و ملتهاى آگاه مسلمان است كه به آرمانهاى اسلامى جامه عمل بپوشانند و از هر گونه تبذير و اسراف جلوگيرى نمايند و اگر در اين راه هم اشكال پيش آيد، تقصير متوجه مسلمانان است، نه قانون خدا!
[3]
پىنوشتها
[1].
سوره حج، آيه 28.
[2].
سوره حج، آيه 36.
[3].
پاسخ به پرسشهاى مذهبى - نويسندگان: آيات عظام ناصر مكارم شيرازى و جعفر سبحانى