فلسفه احكام >> نماز >> فلسفه عبادت

با توجه به اينكه انسان آزاد آفريده شده پس فلسفه عبادت خداوند چيست؟

الف: خداوند در انتظار عبادت كسى نيست و عبادت و طغيان بندگان نفع و ضررى براى خداوند ندارد. قرآن مجيد در اين باره مى‏فرمايد: وَ مَنْ يَنْقَلِبْ عَلى‏ عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اَللَّهَ شَيْئاً

هر كس به جاهليت و گمراهى پسروى كند هرگز خدا را زيان نمى‏رساند. [1]

به عنوان نمونه پيرامون قربانى در حج مى‏فرمايد: لَنْ يَنالَ اَللَّهَ لُحُومُها وَ لا دِماؤُها

چنان نيست كه گوشت و خون آن به خدا برسد. [2] بنابراين عبادت فلسفه‏هاى ديگرى دارد كه به اختصار به برخى از فلسفه‏هاى آن اشاره مى‏شود:

1- نقش تربيتى و سازندگى عبادت و ارتباط با خدا در رشد كمالات انسانى، پرورش فضائل و مكارم اخلاقى و تنظيم مناسبات انسانى و اجتماعى نقش فوق العاده‏اى دارد.

2- آرامش روحى و روانى از ديدگاه روانشناختى ارتباط با خدا، انس با خالق هستى و گفتگو با آفرينشگر عالم و آدم از بهترين عوامل آرامش روانى و مقابله با اضطرابات درونى است.

3- ايجاد روح اميد و نشاط، يكى از ديگر كاركردهاى روانشناختى عبادت، احساس اميدوارى است، زيرا كسى كه با خدا در ارتباط است، خود را در زندگى تنها و بى‏پناه نمى‏يابد. از اينرو روانشناسان معتقدند كه دين و عقايد و مناسك دينى باعث كاهش رنجهاى انسان و بويژه غم و رنج تنهايى در كوير خشك زندگى و در برخورد با ناملايمات و دشوارى‏ها است. آرى عبادت آدمى شور و نشاط، اميد و قدرت بردبارى و مقاومت در برابر سختيها عطا مى‏كند.

4- اعمال انسان داراى اثر تكوينى و حقيقى در حيات جاودان آدمى است. به عبارت ديگر بهشت و دوزخ يك امر قراردادى و وضعى نيست، بلكه حضور و تجسم خود عمل انسان است.

براى آگاهى بيشتر در اين باره ر. ك:

1- كلياتى پيرامون عبادات اسلامى، شهيد سيد محمدباقر صدر

2- اسرار عبادات، آيه الله جوادى آملى

ب: اگر آدمى نخواهد بنده كسى باشد تنها از يك راه ممكن است و آن بندگى خدا كردن، در اين صورت است كه آدمى از قيد همه تعلقات و زنجيرهاى بندگى و بردگى رها مى‏شود و با بى‏نهايت هم آوا و هم سخن مى‏شود، ليكن آنكه از طرق بندگى خدا سر برتافت گرفتار بندگى نفس و شيطان و بردگى در برابر دريوزگان مى‏شود:

آنكه گريزد ز خراجات شاه بار كش غول بيابان شود

اين كه انسان آزاد و مختار آفريده شده است، يعنى آزاد از بندگى و بردگى خلايق، كه آنان نيز مثل ما، همه بندگانى تهيدست و فقيران درگاه الهى‏اند، اما اختيار آن گونه كه از دايره قدرت خدا نيز رها باشيم نه مطلوب است و نه ممكن.
پى‏نوشت

[1]. (آل عمران 144)

[2]. (حج، آيه 37)