عبادات هدف و فلسفهاى دارند كه اگر انسان به آن بىتوجه باشد نصيبى از آن نمىبرد. اگر انسان شرايط باطنى عبادات را رعايت نكند، بهره لازم از عبادت را نخواهد برد. كسانى كه رنج و مشقت عبادت را بر خود هموار، اما از روح عبادت غافلند. عبادات آنها به جاى اين كه در روحشان خشوع و خضوع و كمالات ديگر را به وجود آورد، عجب و غرور و رذايل ديگر را ايجاد مىكند. چنين عبادتى قطعاً جز خستگى نتيجهاى ندارد، اما نبايد اين نكته كسى را از انجام عبادت باز دارد و نا اميد كند بلكه فقط هشدارى است كه انسان مراقب باشد عبادتش داراى باطن باشد و روح عبادت را دريابد و عبادتش همراه با خشوع و حضور قلب باشد. تا از آن بهره برده و مصداق اين آيه قرار گيرد: اَلَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ [1] فلسفه عبادات را تنها در پرتو بينش توحيدى اسلام، مىتوان دريافت كرد. بديهى است تا زمانى كه ابعاد مختلف اين بينش، به درستى شناخته نشود، جايگاه عبادات و هم چنين ديگر برنامههاى عملى آن، روشن نخواهد شد. در بينش اسلام و اديان توحيدى، انسان و مجموعه هستى، آفريدههاى خداوند و در مسير حركت به سوى او و معرفت مبدأ خويشند. در اين ديدگاه، هيچ غايتى جز معرفت خداوند براى انسان متصوّر نيست و كمال انسان، تنها در اين محدوده رقم مىخورد و تمامى جاذبههاى ديگر، جملگى براى به حركت درآوردن آدمى و فراخوان وى به معرفت خداوند هستند. در اين مسير است كه «عبادت» جايگاه خود را پيدا مىكند آن هم به صورت عبادتى موزون و حساب شده كه بايد به صورت خاصى به جاى آورده شود. بدون اين عبادت، سرّ حيات بىرنگ خواهد شد و انسان در بيغوله جاذبههاى ديگر، راه اصلى را به فراموشى خواهد سپرد. مثلاً نمازهاى پنج گانه در تمامى عمر، همانند تابلوها و چراغهايى است كه در مسيرى سخت، طولانى و پرحادثه، انسان را به تبعيت از خود فرا مىخواند تا او را از پرتگاههاى سقوط و گزند حوادث سنگين، باز دارد. بدون نماز، آدمى در مسير زندگى، گوهر عبوديت خويش را در برابر ذات لايزال احديت به فراموشى خواهد سپرد و در نتيجه از كمال خويش باز خواهد ماند. از همين رو، تمامى پيامبران الهى و كتابهاى آسمانى، آدمى را به نماز دعوت كردهاند. آنچه گفته شد، تنها اشارهاى كوتاه به فلسفه فردى نماز بود و نماز و ديگرعبادات، از جهات مختلف اجتماعى، فرهنگى، سياسى و داراى حكمتهاى عميقى است. نماز، عملاً موجب همبستگى مسلمانان و احساس روح يكرنگى در بين آنان است چرا كه همه آنان به يك مشكل و به سمت يك قبله نماز مىگذارند و اين موضوع، پيامدهاى ارزندهاى خواهد داشت. براى آگاهى بيشتر ر. ك: حكمت عبادات، آيتاللَّهجوادى آملى.