مسافت شرعى نباشد

پرسش‏هاى مقدماتى

- مسافت شرعى چيست و چند كيلومتر است ؟

- مسافت شرعى چند قسم است ؟

- مسافت شرعى تلفيقى چيست و چه شروطى دارد؟

- ابتدا و انتهاى مسافت شرعى كجاست؟

- آيا ابتداى مسافت شرعى، در وطن و غير وطن فرق دارد؟

- از چه راهى مى‏توان مسافت شرعى را به دست آورد؟

- موقع شك در مسافت چه بايد كرد؟

مسأله 1- مسافت شرعى، هشت فرسخ است كه حدود 45 كيلومتر مى‏باشد. 18 (س 359)

مسأله 2- كسى كه مى‏خواهد مسافتى به اندازه هشت فرسخ (يا بيشتر) را طى كند، بايد نماز را شكسته بخواند (البته اگر هفت شرط ديگر را هم دارا باشد). بنابراين اگر مسافت محلى كه قصد رفتن به آن جا را دارد، حتى مختصرى كمتر از هشت فرسخ باشد، نمى‏تواند نماز را شكسته بخواند. 19 (ر.م 1274) براى توضيح بيشتر به بحث مسافت امتدادى و تلفيقى مراجعه شود.

مسأله 3- كسى كه نمى‏داند سفرش هشت فرسخ است، نبايد نماز را شكسته بخواند و چنان چه شك كند كه سفرش هشت فرسخ است يا نه - در صورتى كه تحقيق كردن برايش مشقت داشته باشد - بايد نماز را تمام بخواند و اگر مشقتى نداشته باشد، بنابر احتياط واجب بايد تحقيق كند. 20 (ر.م 1274)

مسأله 4- مقدار مسافت را مى‏توان از راه‏هاى مختلف به دست آورد: نخست اين كه خودش اندازه‏گيرى كرده و يقين حاصل كند. دوم اين كه در ميان مردم معروف باشد. سوم اين كه دو نفر عادل خبر دهند. 21(ر.م 1274)

مسأله 5- اگر يك نفر عادل خبر دهد كه سفر انسان هشت فرسخ يا بيشتر است، بنابر احتياط واجب بايد نماز را هم شكسته و هم تمام بخواند و اگر ماه رمضان باشد بايد روزه بگيرد و قضاى آن را نيز به جاى آورد. 22(ر.م 1275).

مسأله 6- اگر كسى با يقين به هشت فرسخ (يا بيشتر) بودن سفرش، نماز را شكسته بخواند و بعد بفهمد كه سفرش كمتر از هشت فرسخ بوده؛ نمازش باطل است و بايد دوباره آن راچهار ركعتى بخواند و اگر وقت گذشته، چهار ركعتى قضا نمايد. 23 (ر.م 1276).

مسأله 7- اگر كسى با يقين به اين كه سفرش كمتر از هشت فرسخ است، نماز را تمام بخواند و بعد بفهمد كه سفرش هشت فرسخ بوده، بايد نماز را دوباره شكسته بخواند و اگر وقت گذشته باشد، بنابر احتياط واجب بايد آن را به صورت شكسته قضا نمايد. 24 (ر.م 1361).

مسأله 8- ابتداى مسافت را بايد از ديوار شهر حساب كرد (در قديم كه اطراف شهرها را ديوار مى‏كشيدند)، ولى در حال حاضر كه شهرها ديوار ندارند، ابتداى مسافت از آخرين محدوده عرفى شهر حساب مى‏شود. بنابراين، اگر به نظر اهالى، كارخانه‏ها و شهرك‏هاى اطراف - كه متصل به شهر هستند - جزو شهر باشند، آخر آنها، آخرين محدوده عرفى شهر است ؛ 25 اما اگر به نظر اهالى، آنها جزو شهر نباشند، آخرين محدوده عرفى شهر، خانه‏ها آخر شهر است. (س 241 و 242).

مسأله 9- چنان چه كسى از قواطع سفر *، اقدام به مسافرت نمايد، ابتداى مسافت همان است كه در مسأله هشت گذشت ؛ اما در غير قواطع، ابتداى مسافت، نقطه آغاز سفر است، اگر چه در وسط شهر باشد. **

مسأله 10- ابتداى مسافت در شهرهاى خارق العاده بزرگى مثل تهران (بلاد كبيره)، ديوار منزل است. * (س 277).

مسأله 11- انتهاى مسافت شرعى، ديوار شهر مقصد است؛ ولى در حال حاضر كه شهرها ديوار ندارند، انتهاى مسافت، ابتداى محدوده عرفى شهر ** مقصد مى‏باشد. *** البته اين در صورتى است كه مقصد مسافر، خود شهر باشد؛ اما اگر مقصدش، نقطه خاصى از شهر باشد، در اين صورت انتهاى مسافت، همان نقطه است. 26 (س 245).

مسأله 12- اگر محلى دو را داشته باشد: يك راه آن كمتر از هشت فرسخ و راه ديگر هشت فرسخ (يا بيشتر) ؛ چنان چه انسان از راه اول به آن جا برود، بايد نماز را تمام بخواند ***و اگر از راه دوم برود، بايد نماز را شكسته بخواند. 28(ر.م 1279).

مسافت امتدادى و مسافت تلفيقى

مسأله 13- مسافت شرعى (هشت فرسخ) دو نوع است 29 كه هر كدام از اين دو، تحقق پيدا كند بايد نماز شكسته خوانده شود (البته با اجتماع بقيه شرايط):

الف - مسافت تلفيقى: و آن مجموع مسافت طى شده در رفت و برگشت است .

ب - مسافت امتدادى: و آن مسافت طى شده در رفتن تنها و يا در برگشتن تنهاست .

مسأله 14- مسافت تلفيقى بايد سه ويژگى زير رادارا باشد:

ويژگى اول: در مسافت تلفيقى، مسير رفت بايد كمتر از چهار فرسخ نباشد؛ اما اگر بازگشت، كمتر از چهار فرسخ باشد، اشكال ندارد 30 و نماز شكسته است (البته به شرطى كه مجموع رفت و برگشت هشت فرسخ يا بيشتر باشد). (ر.م 1272).

ويژگى دوم: بايد قصد اقامه ده روز در مقصد را نداشته باشد. * بنابراين، اگر بخواهد ** ده روز (يا بيشتر) در مقصد ***بماند و پس از آن به وطن بازگردد، نمازش در راه و مقصد تمام است؛ يعنى با اقامه ده روز، رفت و برگشت از هم جدا مى‏شوند و نمى‏توان مسافت بازگشت را به مسافت رفت، ضميمه نمود؛ بلكه بايد هر كدام را مستقلاً حساب كرد، در نتيجه، مسافت تلفيقى تحقق پيدا نمى‏كند. 33 (ع .ف 67).

ويژگى سوم : بايد يكبار رفت و برگشت، مجموعاً هشت فرسخ (يا بيشتر) باشد. بنابراين اگر بين دو محلى كه فاطمه آنها كمتر از چهار فرسخ است، چند مرتبه رفت و آمد كند، هر چند روى هم رفته هشت فرسخ (يا بيشتر) شود، بايد نماز را تمام بخواند. 34(ر.م 1278).

مسأله 15- مفهوم شرط اول (سفر، كمتر از هشت فرسخ نباشد) اين نيست كه بعد از پيمودن هشت فرسخ، بايد نماز را شكسته بخواند؛ بلكه مقصود اين است كه اگر تصميم به پيمودن هشت فرسخ يا بيشتر را داشته باشد، همين كه شروع به سفر كرد و از شهر (حد ترخص) خارج شد،* بايد نماز را شكسته بخواند (البته با تحقق ساير شرايط).

خلاصه

مسافت شرعى هشت فرسخ است كه حدود 45 كليومتر مى‏شود.

1- خود شخص اندازه‏گيرى كرده باشد.

راه به دست آوردن مقدار 2- بين مردم معروف و مشهور باشد.

مسافت (مسأله 4) 3- دو نفر عادل خبر دهد (اگريك عادل خبر دهد، بايد نماز را هم شكسته و هم‏تمام بخواند).

در صورت جهل يا شك اگر تحقيق آسان باشد واجب است احتياطاً تحقيق كند.

به مقدار مسافت(مسأله 3) اگر تحقيق مشكل باشد - تحقيق لازم نيست و نماز را تمام مى‏خواند.

واجب است دو باره

1- داخل وقت متوجه شد نماز را چهار ركعتى بخواند.

1- با يقين به مسافت شرعى كه كمتر از مسافت شرعى بوده‏

بودن سفرش، نماز را شكسته

خوانده. (مسأله 6) 2- خارج وقت متوجه شد - واجب است دوباره نماز را

پى بردن كه كمتر از مسافت شرعى بوده چهار ركعتى قضا كند.

به اشتباه‏

بعدازنماز 2- بايقين‏به‏كمترازمسافت 1- داخل وقت متوجه شد كه سفرش واجب است دوباره‏

شرعى بودن سفرش، نماز را به اندازه مسافت شرعى بود نماز را شكسته بخواند

تمام خوانده. (مسأله‏7)

2- خارج وقت متوجه شد كه سفرش واجب است احتياطاً.

به اندازه مسافت شرعى بود. نماز را شكسته قضا نمايد.

1- مسافت امتدادى ذهابى (تنها، رفتن هشت فرسخ يا بيشتر است).

1- امتدادى

مسافت امتدادى ايابى (تنها، برگشتن هشت فرسخ يا بيشتر است).

مسافت شرعى

(مسأله 13) 1- رفتن كمتر از چهار فرسخ نباشد.

2- تلفيقى 2- يك رفت و برگشت مجموعاً هشت فرسخ يا بيشتر باشد (نه چند رفت و برگشت).

3- در مقصد قصد اقامه ده روز نكند. (قبل از ده روز باز گردد).

1- ابتداى مسافت آخرين محدوده عرفى شهر

1- شهرهاى متعارف 1- مقصد خود شهر ابتداى محدوده عرفى شهر

محدوده 2- انتهاى مسافت (مسأله 11) 2- مقصد نقطه

مسافت خاصى از شهر همان نقطه‏اى كه قصد كرده

شرعى 2- شهرهاى خارق‏العاده 1- ابتداى مسافت ديوار منزل‏

بزرگ (بلاد كبيره)

(مسأله 10 و 11) 2- انتهاى مسافت ديوار منزل‏

---

18- بهجت (استفتا)، خامنه‏اى (استفتا) و فاضل (استفتا): حدود 45 كيلومتر مى‏باشد.
خوئى (ر.م 1280)، گلپايگانى (ر.م 1280)، تبريزى (ر.م 1280)، و مكارم (ر.م 1119): حدود 43 كيلومتر مى‏باشد. (هر فرسخ شرعى مقدارى كمتر از پنج كيلومتر و نيم است).
زنجانى (ر.م 1280) حدود 40 كيلومتر مى‏باشد.(هر فرسخ شرعى تقريباً پنج كيلومتر است.) اراكى ؟

19- همه مراجع معظم تقليد در حكم اين مسأله اتفاق نظر دارند.
20- گلپايگانى (ر.م 1283)، بهجت (ر.م 1034) و فاضل (ر.م 1296): حكم همان است كه امام (ره) فرموده‏اند.

اراكى (ر.م 1266): بايد نماز را تمام بخواند و تحقيق لازم نيست، مگر آن كه به راحتى بتواند مقدار مسافت را بفهمد.

خوئى (ر.م 1283)، تبريزى (ر.م 1283)، خامنه‏اى (استفتا) و زنجانى (ر.م 1283): تحقيق كردن لازم نيست وبايد نماز را تمام بخواند.

مكارم (ر.م 1121): در صورت عدم مشقت، بايد تحقيق كند.
21- اراكى (ر.م 1267)، گلپايگانى (ر.م 1283) و فاضل (ر.م 1296): حكم همان است كه امام (ره) فرموده‏اند.

خوئى (ر.م 1284): خبر يك نفر عادل يا شخص مورد اعتماد هم كفايت مى‏كند.

بهجت (ر.م 1034): خبر يك نفر عادل هم كفايت مى‏كند در صورتى كه گمان آور باشد (معمولاً خبر يك نفر عادل گمان آور است .ن).

تبريزى (ر.م 1284)و مكارم (ر.م 1122): دو نفر عادل يا يك نفر مورد اعتماد.

خامنه‏اى (استفتا): خبر يك نفر عادل هم كفايت مى‏كند در صورتى كه اطمينان حاصل شود .
زنجانى (ر.م 1284): خبر يك نفر عادل هم كفايت مى‏كند.
22- اراكى (ر.م 1267) و گلپايگانى (ر.م 1284): حكم مسأله همان است كه امام (ره) فرموده‏اند.

خوئى (ر.م 1284)، بهجت (ر.م 1034)و زنجانى (ر.م 1284): با خبر يك نفر عادل هم مسافت شرعى ثابت مى‏شود. بنابراين نماز شكسته كفايت مى‏كند.

تبريزى (استفتا): اگر يك شخص قابل اعتماد - كه به آن راه اطلاع دارد - خبر دهد، بايد نماز را شكسته خواند و عدالت لزومى ندارد.

خامنه‏اى (استفتا): با خبر يك نفر اگر اطمينان پيدا شود، مسافت ثابت مى‏شود، پس نماز شكسته است ؛ اما اگر اطمينان پيدا نشود، واجب است به همان نحو كه امام (ره) فرموده‏اند، احتياط كند.

فاضل (ر.م 1297): با خبر يك نفر عادل، مسافت ثابت نمى‏شود؛ بنابراين، نماز تمام است .

مكارم (ع.م 4، ر.م 1122): اگر يك عادل خبر دهد، بنابر احتياط واجب، بايد نماز را هم شكسته و هم تمام بخواند، اما اگر يك شخص قابل اعتماد - كه به آن راه اطلاع دارد - خبر دهد، بايد نماز را شكسته بخواند.
23- اراكى (ر.م 1268)، خوئى (ر.م 1285)، گلپايگانى (ر.م 1285)، بهجت بنابر احتياط واجب بايد دوباره شكسته بخواند و اگر وقت گذشته باشد قضا نمايد (ر.م 1106)، تبريزى (ر.م 1285)، خامنه‏اى (استفتا)، زنجانى (ر.م 1285)، فاضل بنابر احتياط واجب قضا نمايد. (ر.م 1298) و مكارم (ر.م 1123)): حكم همان است كه امام (ره) فرموده‏اند .
24- اراكى (ر.م 1354)، زنجانى (ر.م 1370) و فاضل (ر.م 1383): اگر وقت گذشته باشد، بايد نماز را شكسته قضا كند .

خوئى (ر.م 1370)، گلپايگانى (ر.م 1370)، تبريزى (ر.م 1370)و مكارم (ر.م 1185): اگر وقت گذشته باشد، قضا لازم نيست.

بهجت (ر.م 1106): اگر وقت باقى باشد، بنابر احتياط واجب بايد نماز را دوباره به صورت شكسته بخواند. هم چنين اگر وقت گذشته باشد، بنابر احتياط واجب بايد آن را شكسته قضا نمايد.

خامنه‏اى (استفتا): حكم مسأله همان است كه امام (ره) فرموده‏اند.

* - قواطع سفر سه تاست: 1- وطن؛ 2- محلى كه مسافر با قصد ده روز (يا بيشتر) در آن اقامت كند؛ 3- محلى‏
كه مسافر، با ترديد، سى روز (يا بيشتر) در آن بماند. (رجوع شود به فصل چهارم )

** - همه مراجع معظم تقليد در حكم اين مسأله اتفاق نظر دارند.

25- اراكى (س 40)، گلپايگانى (استفتا)، خامنه‏اى (س 691)، فاضل (استفتا) و مكارم (استفتا): حكم مسأله همان است كه امام (ره) فرموده‏اند.

بهجت (استفتا) و تبريزى (استفتا): ابتداى مسافت، آخرين خانه‏هاى مسكونى است كه عرفاً جزو شهر محسوب مى‏شوند و كارخانه‏ها جزو شهر نمى‏باشند.

خوئى و زنجانى: ابتداى مسافت، آخرين خانه‏هاى مسكونى است. (اين كه آيا كارخانجات متصل به شهر هم جزو محدوده شهر است يا نه؟ نظر اين دو بزرگوار به دست نيامد).

* - اين فتوا مخصوص امام راحل است به نظر ساير مراجع معظم تقليد در شهرهاى بزرگى مثل تهران نيز، ابتداى مسافت، همان است كه در مسأله هشت گذشت.

** - محدوده عرفى شهر، در مسأله هشت توضيح داده شد.

*** - از نظر امام راحل (قدس سره) اين مسأله مربوط به شهرهاى متعارف است ؛ وگرنه در بلاد كبيره (مثل تهران)، همانطور كه ابتداى مسافت، ديوار منزل است، انتهاى مسافت نيز ديوار منزل مى‏باشد.
26- اراكى (س 40)، خوئى (س 304)، گلپايگانى (استفتا)، خامنه‏اى (س 680)، فاضل (س 455) و مكارم (استفتا): انتهاى مسافت، ابتداى عرفى شهر مقصد است، چه خود شهر را قصد كرده باشد، چه نقطه خاصى از شهر را .

بهجت (استفتا)، تبريزى (استفتا) و زنجانى (استفتا): حكم همان است كه امام (ره) فرموده‏اند .
26- اراكى، خوئى، گلپايگانى، خامنه‏اى، فاضل و مكارم: نمازش تمام است .

* - يعنى نقطه خاصى (مثل دانشگاه، يا فرماندارى، يا دادگسترى يا...) را قصد نكرده باشد .

** - به اين دليل كه ازروستا تا اهواز سه فرسخ است، پس مجموع رفت و برگشت شش فرسخ مى‏شود، در حالى كه مسافت شرعى هشت فرسخ مى‏باشد.

*** - حتى اگر عمداً براى اين كه مسافر شود (تا نماز را شكسته بخواند و روزه ماه رمضان را بخورد)، از راهى كه هشت فرسخ است برود، اشكال ندارد و معصيت نكرده است .

**** - البته فرض اين است كه روستاى «الف» وطنش نيست و قصد اقامه ده روز را هم ندارد .
27- اراكى (ر.م 1271)، خوئى (ر.م 1288)، گلپايگانى (ر.م 1288)، بهجت (ر.م 1040)، تبريزى (ر.م 1288)، خامنه‏اى (اجوبةالاستفتاءات)، زنجانى (ر.م 1288)، فاضل (ر.م 1301) و مكارم (ر.م 1125): حكم مسأله همان است كه امام (ره) فرموده‏اند.
28- همه مراجع معظم تقليد در حكم اين مسأله اتفاق نظر دارند. (ع .ف 67).

* - از حد ترخص اهواز، نماز شكسته مى‏شود.

29- اراكى (ر.م 1264): اگر هم رفت و هم برگشت، چهار فرسخ يا بيشتر باشد، نماز شكسته است، اما اگر يكى از آن دو، كمتر از چهار فرسخ باشد (در حالى كه مجموع رفت و برگشت هشت فرسخ است)، بنابر احتياط واجب بايد نماز را هم شكسته و هم تمام بخواند.

خوئى (ر.م 1281)و گلپايگانى (ر.م 1281): چنان چه هم رفتن وهم برگشتن كمتر از چهار فرسخ نباشد، بايد نماز را شكسته بخواند، اما اگر يكى از آن دو، كمتر از چهار فرسخ باشد( در حالى كه مجموع رفت و برگشت هشت فرسخ است)، بايد نماز را تمام بخواند.

بهجت (استفتا)، خامنه‏اى (س 650) و فاضل (ر.م 1294): حكم مسأله همان است كه امام (ره) فرموده‏اند.

تبريزى (ر.م 1281)، زنجانى (ر.م 1281)و مكارم (ر.م 1120): همين كه مجموع رفت و برگشت هشت فرسخ يا بيشتر باشد، بايد نماز را شكسته بخواند، هر چند رفتن يا برگشتن كمتر از چهار فرسخ باشد.
* - هم چنين آن جا (مقصد) وطنش نباشد يا سى روز يا بيشتر به حال ترديد درآن جا (مقصد) توقف نكند. (رجوع شود به فصل چهارم، بحث قواطع سفر).

** - ترديد در اقامه ده روز نيز همين حكم را دارد.

30- اراكى: واجب است احتياطاً، نماز را هم شكسته و هم تمام بخواند.

خوئى، گلپايگانى، بهجت، خامنه‏اى و فاضل: نمازش تمام است .

تبريزى زنجانى و مكارم: نمازش شكسته است.
31- اراكى: واجب است احتياطاً نماز را هم شكسته و هم تمام بخواند.
32- همه‏مراجع معظم تقليد در حكم اين مسأله اتفاق نظر دارند.
33- اراكى (ر.م 1270)، خوئى (ر.م 1287)، گلپايگانى (ر.م 1278)، بهجت (ر.م 1039)، تبريزى (ر.م 1287)،خامنه‏اى، زنجانى (ر.م 1287) و فاضل (ر.م 1300): حكم همان است كه امام (ره) فرموده‏اند.

مكارم (ر.م 1124): مگر اينكه عرفاً به او مسافر بگويند كه در اين صورت بنابر احتياط واجب، بايد نماز را هم شكسته و هم تمام بخواند.