سؤال: زنى مقدارى طلا دارد و از آن استفاده مىكند و مال ديگرى غير آن ندارد و اگر آنها را بفروشد توانايى رفتن به حج را خواهد داشت، آيا زيور آلاتِ زن مستثنا از استطاعت است يا اين كه به وسيله آنها زن مستطيع شده و بايد آنها را بفروشد و به حج برود و چنانچه مرده باشد بايد براى او نايب بگيرد؟
جواب: اگر داشتنِ زيور آلات براى او لازم نيست و نداشتن آن عيب نيست، مستطيع است و بايد به حج برود.(1)
مسأله: زنى كه مهريهاش وافى براى مخارج سفر حج هست و آن را از شوهر خود طلبكار است، اگر شوهرش تمكّن از اداى آن را ندارد، زن حقّ مطالبه ندارد و مستطيع نيست و اگر تمكّن دارد و مطالبه آن براى زن مفسدهاى ندارد با فرض اينكه شوهر نفقه و مخارج زندگى زن را مىدهد، لازم است زن مهريه را مطالبه كند و به حج برود و چنانچه مفسدهاى دارد مستطيع نيست و اختلاف فقها در مقدار مفسده است؛ بعضى از فقها مانند حضرت امام(ره) فرمودهاند: مثل اينكه ممكن است مطالبه به نزاع و طلاق منجر شود؛ و بعضى مانند حضرت آيهالله مكارم فرمودهاند: حتى اگر منجر به طلاق نشود؛ ولى مشكلات مهمّى در زندگى او حاصل گردد، و بعضى مانند حضرت آيهالله گلپايگانى(ره) فرمودهاند: مجرّد طلاق باعث عدم وجوب حج نيست. بلى اگر صرف مهريه در حج موجب شود كه زندگى او مختل شود، حج بر او واجب نيست و بعضى مانند حضرت آيهالله خوئى(ره) فرمودهاند: در صورتى كه مطالبه براى او حرجى يا در آن خوف ضرر باشد حج بر او واجب نيست.(2)
مسأله: هرگاه زنى با كسب مىتواند مخارج خويش را متكفل شود و مخارج حجّش را نيز دارد و در صورت رفتنِ او به حج، شوهرش براى مخارج به زحمت مىافتد اگر به زحمت افتادنِ شوهر موجبِ حرج براى زن نباشد مستطيع است و بايد به حج برود و به زحمت افتادن شوهر، مانعِ استطاعتِ زن نمىشود.(3)
سؤال: زنى براى حج ثبت نام كردهاست؛ ولى شوهرش كه او هم استطاعت داشته به عللى ثبت نام ننمودهاست، آيا زن مىتواند شرعاً نوبت خود را به شوهرش بدهد به اين اميد كه در آينده هر دو باهم ثبت نام نمايند يا نه؟
جواب: اگر زن مستطيعه است نمىتواند نوبت خود را به شوهرش بدهد؛ ولى اگر نوبت را به او داد، حجِّ شوهر صحيح است (ولى زن گناه كرده است).(4)
سؤال: خانمِ خانهدارى كه حج بر او واجب شده است و شوهرش اجازه مسافرت به تنهايى را نمىدهد و مىگويد چون براى حج اسم مرا ننوشتهاى من اجازه نمىدهم، وظيفهاش چيست؟ و آيا بدون اجازه شوهر مىتواند به حج برود يا نه؟
جواب: در سفر حجِّ واجب، براى زن اجازه شوهر شرط نيست و زن بايد حجّ واجب خود را به جا آورد ولو اينكه شوهر او راضى به مسافرتِ او براى حج نباشد.(5)
سؤال: شخصى چند فرزند پسر و دختر دارد، آيا نفقه او بر خصوص پسر بزرگ واجب است، يا فرقى ندارد و بر همه است؟
جواب: در باب نفقه و تأمين مخارج، فرقى بين پسر و دختر و بزرگ و كوچك نيست؛ بلكه بر همه فرزندان واجب است كه مشتركاً و به طور مساوى نفقه پدر و مادر را تأمين و آنها را اداره كنند. بلى چنانچه بعضى از فرزندان قدرت مالى ندارند تكليفى ندارند و در اين صورت فقط بر آنانكه توان دارند واجب است.(6)
سؤال: بدهىهاى شرعى زن، مانند كفّاره روزه يا كفّاراتى كه احياناً در حج و عمره واجب مىشود؛ آيا بر شوهر است؟
جواب: خير. اين قبيل بدهىها بر شوهر نيست و اگرزن مال دارد، بر خودش واجب است و الاّ تكليفى ندارد.(7)
سؤال: زنى به واسطه مريض بودن درماه رمضان روزه نگرفته و تا ماه رمضان بعدى قضاى روزهها را هم نگرفته يا آن كه عصياناً روزه خود را خورده است و تمكّن به كفّاره هم ندارد غير از مهريّهاى كه از شوهر طلبكار است آيا واجب است از مهريّه به اندازه كفّاره از شوهرِ خود گرفته و اداى كفّاره نمايد يا خير؟
جواب: كفّاره واجب است ولو اينكه از مهريّه بگيرد و بپردازد.(8)
سؤال: من دخترى هستم كارمند آموزش و پرورش، خرج مادر و خواهرم به عهدهام مىباشد، تا به حال خمسى پرداخت ننموده، و سالى براى خود تعيين نكردهام در اين باره از كسانى پرسش نمودهام كه گفتهاند چون سال نداشتهام به كليّه وسايل زندگى خمس تعلّق مىگيرد؛ بدين جهت صورت وسايل زندگى ام را كه قبلاً خريدارى كردهايم به شرح زير به اطّلاع مىرسانم: دو تخته فرش، مقدارى وسايل آشپزخانه، وسايل ديگر زندگى،...، خانهاى هم جهت سكونتِ خودم و برادرم با خانوادهاش از طريق گرفتن وام با هم خريدارى نمودهايم كه در حال حاضر هر ماهه من و برادرم مبلغى بابت قسط اين وامها مىپردازيم ضمناً سال گذشته هم به مقدار بيست هزار تومان ديگر جهت تعمير خانه از بانك وام گرفتهايم؛ خواهشمند است با اين اطّلاعات كه در اختيار شما گذاشتم، براى من روشن بفرماييد چه مبلغى بايد خمس بپردازم، در ضمن در اين زمينه سؤالاتى نيز دارم كه اميدوارم جواب آنها را عنايت بفرماييد:
.1 آيا مىتوانم ماهيانه به طور قسط خمس را بپردازم، چون مىدانم برايم امكان اين كه يكجا بپردازم نيست؟
.2 آيا سالى را كه تعيين مىكنم، مىشود هر وقت باشد، يا اين كه بايد ماه مشخصّى از سال باشد؟
.3 اگر كسى را بشناسيم كه سيّد باشد و احتياج داشته باشد، مىتوانيم خودمان خمس را به او بدهيم يا اين كه بايد به حاكمِ شرع داد كه پرداخت كند؟
.4 اگر حاكم شرع، خودش مقلّد امام نباشد، مىتوان خمس را به او داد؟
.5 كفّاره روزه را به كسى كه مقلّد امام نيست دادهام كه از طرف من وكالت داشته باشد به مستحق بپردازد، آيا قبول است؟
.6 وسايلى كه نامشان برده شده،قبلاً خريدارى شده، آيا خمس را بايد به قيمت قبلى بدهم يا قيمتِ فعلى؟
.7 آيا به وسايلى كه جهت جهيزيه خريدارى شده چون نمىتوانستم يكجا خريدارى كنم، كم كم خريدارى كرده و نگه داشتهام براى خواهرم، خمس تعلق مىگيرد؟
جواب: اگر اجناس مذكوره را از حقوق در وسط سال تهيه كردهايد و به قدر شأن و نياز باشد، خمس واجب نيست و همچنين آنچه به واسطه وام تهيه شده و از مايحتاج زندگى باشد، از قبيل خانه و تعمير آن، خمس ندارد.
پاسخ 1: به يكى از نمايندگان اينجانب مراجعه(كنيد) و با دستگردان كردنِ خمس با او، تدريجاً بپردازيد.
پاسخ 2: سال از وقتى شروع مىشود كه اوّل حقوق، به شما رسيده و پايان سال، گذشت يك سال كامل از آن وقت مىباشد.
پاسخ 3: سهم سادات (نصف خمس) خود را مجازيد به سيد فقير بدهيد.(9)
پاسخ 4: خمس بايد به مرجع تقليد و يا نمايندگان او برسد، كه از طرفِ او اجازه در وجوهِ شرعيه دارند.
پاسخ 5: اگر اطمينان داريد كه به طورى كه در شرع مقرّر است به مصرف رسانده، كافى است.
پاسخ 6: هر چه متعلّق خمس است بايد به قيمت فعلى حساب شود.
پاسخ 7: خمس واجب نيست، مگر بدانيد كه از پولى كه سال بر آن گذشته تهيه شده.(10)
سؤال: خانمى با دو فرزند خود زندگى مىكند و خرج معاش خود را از راه سرمايهاى كه دارد به دست مىآورد، اگر اين سرمايه را به كسى كه خمس مالش را نمىدهد، داده باشد تابراى او كار كند، وضع پولى كه از اين راه به دست مىآيد چيست؟
جواب: اگر با پول غير مخمّس مخلوط نشده باشد مانع ندارد و الاّ بايد از حاكمِ شرع اجازه بگيرد.(11)
سؤال: تا كنون مدتى تمام حقوق خود را پس انداز مىكردهام تا در موقع لزوم (ازدواج) از آن استفاده كنم و مقدارى از آن را نيز به برادرم قرض دادهام تا در موقع مناسب آن را پس بگيرم، وظيفهام نسبت به خمس حقوقم چيست؟
جواب: هر مقدار از حقوق كه پس انداز كردهايد و سال بر آن گذشته خمس دارد، هر چند بعد از سال آن را قرض داده باشيد بلى اگربين سال قرض داده باشيد، هر وقت وصول شد بايد خمس بدهيد.(12)
سؤال: آيا به جهيزيه زنى كه به خانه شوهر آمده، و پدرش خمس مالش را نپرداخته خمس تعلق مىگيرد يا خير؟
جواب: اگر يقين نداشته باشد كه در جهيزيه خمس است، لازم نيست خمس بدهد و اگر يقين دارد بايد به حاكم شرع مراجعه كند و در صورت پرداخت خمس يا اجازه، مىتواند در جهيزيه تصرف نمايد.(13)