راهكارهاى اسلام براى نشر و گسترش علم و دانش
دين مقدس اسلام براى سوق دادنِ مسلمانان و جامعه اسلامى به سوى علم و دانش و نشر و گسترش آن و جلوگيرى از انحرافات علمى گامهايى را برداشته است كه در زير بخشى از آن را بيان مىداريم:
الف) از جهل و جاهل مذمّت فراوان شده است
قالَ عَلِىٌّ(ع): اَلْجَهْلُ اَصْلُ كُلّ شَرٍّ.(1)
حضرت على (ع) فرمود: جهل ريشه همه بدىهاست.
قالَ عَلِىٌّ (ع): اَلْجاهِلُ مَيّتٌ وَ اِنْ كانَ حَيّاً.(2)
حضرت على (ع) فرمود: جاهل مرده است اگرچه به صورت ظاهر زندگى مىكند.
ب) دانش و دانشجو مورد تمجيد فراوان قرار گرفته است
قالَ عَلِىٌّ (ع): اَلْعِلْمُ اَصْلُ كُلّ خَيْرٍ.(3)
حضرت على (ع) فرمود: علم و دانش ريشه همه خوبىهاست.
عَنْ اَبى جَعْفَرٍ(ع) قالَ: كانَ عَلِىّ بْنُ الْحُسَيْنِ 8 اِذا جأَهُ طالِبُ عِلْمٍ فَقالَ: مَرْحَباً بِوَصِيّه رَسُولِ اللّهِ.(4)
از حضرت باقر (ع) نقل شده است كه هرگاه دانشجويى نزد امام سجاد(ع) مىآمد، حضرت (براى تشويقِ او) مىفرمود: آفرين بر كسى كه به وصيّت و سفارش رسولخدا (ص) عمل مىكند.
ج) طلب علم را بر همگان واجب نموده است
قالَ اَبُو عَبْدِاللّهِ (ع): طَلَبُ الْعِلْمِ فَريضَه مِنْ فَرائِضِ اللّهِ.(5)
حضرت صادق (ع) فرمود: يكى از واجباتِ الهى طلب علم و دانش است.
د) براى رشد و گسترشِ علم، بسيج علمى و فرهنگى نموده است
قالَ اَبُو جَعْفَرٍ (ع): اِنّ الّذى تَعَلّمَ الْعِلْمَ مِنْكُمْ لَهُ مِثْلُ اَجْرِ الّذى يُعَلّمُهُ، وَ لَهُ الْفَضْلُ عَلَيْهِ، تَعَلّمُوا الْعِلْمَ مِنْ حَمَلَه الْعِلْمِ، وَ عَلّمُوهُ اِخْوانَكُمْ كَما عَلّمَكُمُ الْعُلَمأُ.(6)
امام باقر (ع) فرمود: به تحقيق كسى كه از شما دانش مىآموزد، مانند معلّم اجر مىبرد؛ ولى اجر معلّم بيشتر است، (پس سعى كنيد) از هر كس علمى دارد، دانشش را فراگيريد، و آنچه مىدانيد به مسلمانان بياموزيد همچنانكه دانشمندان به شما آموختند.
ه') در راه تحصيل علم، بيشترِ محدوديتها را برداشته است
.1 محدوديّت سنّى
قالَ رَسُولُ اللّهِ (ص): اُطْلُبُوا الْعِلْمَ مِنَ الْمَهْدِ اِلَى اللّحْدِ.(7)
پيامبراكرم (ص) فرمود: (در همه عمر) از گهواره تا گور در جستجوى علم و دانش باشيد.
.2 محدوديّت جنسى
قالَ رَسُولُ اللّهِ (ص): طَلَبُ الْعِلْمِ فَريضَه عَلى كُلّ مُسْلِمٍ وَ مُسْلِمَه.(8)
پيامبر اكرم (ص) فرمود: بر هر مسلمان، چه مرد و چه زن، لازم است كه دانشجو باشند.
.3 محدوديّت مكانى
قالَ رَسُولُ اللّهِ (ص): اُطْلُبُوا الْعِلْمَ وَ لَوْ بِالْصّينِ.(9)
پيامبر اكرم (ص) فرمود: علم و دانش را بهدست آوريد اگرچه در چين باشد (ظاهراً دليل اينكه نام چين برده شده، اين است كه چين مكان دورى بوده و يا اين كه چين در آن زمان مهد علم و صنعت بوده است.)(10)
.4 محدوديّت زمانى
قالَ اَبُو عَبْدِاللّهِ (ع): طَلَبُ الْعِلْمِ فَريضَه عَلى كُلّ حالٍ.(11)
حضرت صادق (ع) فرمود: تحصيل علم و دانش در تمام حالات و زمانها لازم است.
. 5 محدوديّت اخلاقى
قالَ رَسُولُ اللّهِ (ص): لَيْسَ مِ-نْ اَخْ-لاقِ الْمُ-ؤْمِنِ الْمَلَ-قُ اِلاّ فى طَلَبِ الْعِلْمِ.(12)
پيامبر اكرم (ص) فرمود: از اخلاق مؤمن اين نيست كه در مقابل كسى خودش را كوچك كند (كه گوييا عبد اوست؛ زيرا اين عمل منافات با عزّت نفسِ او دارد) بهجز در طلب علم و دانش (كه حاضر است در مقابل معلّمش مانند عبد او باشد).
و) علم را از معيارهاى برترى و ارزش بيشتر انسانها قرار داده است
قالَ رَسُولُ اللّهِ (ص): اَكْثَرُ الْناسِ قيمَه اَكْثَرُهُمْ عِلْماً وَ اَقَلّ الْناسِ قيمَه اَقَلّهُمْ عِلْماً.(13)
پيامبر اكرم (ص) فرمود: بيشترين ارزش را كسانى دارند كه داراى علم و دانش بيشترى هستند و كمترين ارزش از آنِ كسانى است كه از علم و دانشِ كمترى بهرهمندند.
قالَ عَلِىّ (ع): لَيْتَ شِعْرى اَىّ شَىٍْ اَدْرَكَ مَنْ فاتَهُ الْعِلْمُ بَلْ اَىّ شَىٍْ فاتَ مَنْ اَدْرَكَ الْعِلْمَ.(14)
حضرت على(ع) (درباره ارزش علم و تفاوت افراد عالم و غير عالم) فرموده است: كاش مىدانستم كسى كه از علم بىنصيب مانده چه چيز بهدست آورده است. و آنكس كه از علم بهرهمند شده چه چيز بهدست نياورده است.
1- ميزان الحكمه، ج 2، ص 153.
2- همان، ص 154.
3- الحياه، ج 1، ص 35.
4- بحارالانوار، ج 46، ص 62.
5- همان، ج 1، ص 172.
6- همان، ص 174.
7- نهج الفصاحه، 327.
8- بحارالانوار، ج 1، ص 177.
9- بحارالانوار، ج 1، ص 177.
10- ده گفتار شهيد مطهرى، ص 134.
11- بحارالانوار، ج 1، ص 172.
12- همان، ج 2، ص 45.
13- همان، ص 164.
14- بزرگسالان و جوانان فلسفى، ج2، ص26.