زنى كه در حيض عادت دارد، اگر بعد از زايمان تا يك ماه يا بيشتر پى در پى خون ببيند، به اندازه روزهاى عادت او نفاس است و ده روز از خونى كه بعد از نفاس مىبيند اگر چه در روزهاى عادت ماهانهاش باشد استحاضه است. و بعد از گذشتن ده روز، اگر خونى را كه مىبيند در روزهاى عادتش باشد، حيض است چه نشانههاى حيض را داشته باشد يا نداشته باشد و اگر در روزهاى عادتش نباشد بايد به صفات و علايم مراجعه كند اگر صفات و علايمِ حيض را دارد، حيض است و اگر همه داراى صفت حيض باشند همان احكامى كه در بحث اصلىِ حيض بيان شد در اين مسأله هم كه حيض است جارى است مانند رجوع به عادت اقارب و بستگان و در صورت معذور بودن، رجوع به رواياتى كه عادت نوعىِ زنان را مشخص مىكردند. و امّا اگر پس از گذشتن ده روز از نفاس، خون در زمان عادت نباشد و نشانهها و علايم حيض را نيز نداشته باشد، بيشتر از فقها فرمودهاند: استحاضه است؛ و حضرت آيهالله گلپايگانى(ره) فرمودهاند: بايد احتياطاً تا وقتى كه ممكن است آن خون حيض باشد، آنچه را بر حائض حرام است ترك كند و كارهاى مستحاضه را بهجا آورد و حضرت آيهالله سيستانى مىفرمايند:... و خونى كه بعد از نفاس تا ده روز مىبيند اگر چه در روزهاى عادت ماهانهاش باشد استحاضه است و بعد از گذشتن ده روز اگر خونى را كه مىبيند در روزهاى عادتش باشد حيض است چه نشانههاى حيض را داشته، چه نداشته باشد، و اگر در روزهاى عادتش نباشد بايد منتظر روزهاى عادتش شود هرچند كه انتظارش يك ماه يا بيشتر طول بكشد، هرچند كه خون در اين مدت داراى نشانههاى حيض باشد و اگر صاحب عادت وقتيّه نباشد بايد حيض خود را چنانچه ممكن است با نشانههاى آن تعيين كند، و اگر ممكن نيست مثل اين كه همه خونى را كه ده روز بعد از نفاس مىبيند يكسان باشد و يك ماه يا چند ماه به همينصفت ادامه پيدا كند بايد در هر ماه حيضِ بعضى از خويشان خود را براى خويش حيض قرار دهد، و اگر ممكن نيست عددى را كه مناسب با خود مىداند اختيار نمايد.(1)
مسأله: (يكى از شرايط تحقّقِ حيض اين بود كه بايد بين دو حيض حداقل ده روز فاصله باشد يعنى اقلّ طهر و پاكى ده روز باشد) مشهور علما فرمودهاند: اين ده روز فاصله ميانِ حيضِ قبل از نفاس و همچنين حيضِ بعد از نفاس معتبر است؛ بنابراين اگر كمتر از ده روز فاصله باشد خونِ قبل از ولادت و يا بعد از ولادت، حيض نيست اگر چه صفات حيض را داشته باشد ولى تمامى فقهايى كه فتاوايشان در اين كتاب آمده است سخن مشهور را در حيض بعد از نفاس قبول كردهاند و اما نسبت به حيض قبل از نفاس نپذيرفتهاند بهجز حضرت آيهالله مكارم و حضرت آيهالله فاضل كه در ردّ كلام مشهور توسط غير موافقين اشكال كردهاند. و بعضى هم مانند حضرت آيهالله اراكى(ره) و حضرت آيهالله مكارم فرمودهاند: بنابر احتياطِ واجب رعايت احتياط بشود.(2)
زنى كه در حيض عادت ندارد، اگر بعد از زايمان تا يك ماه يا بيشتر از يك ماه خون ببيند، به فتواى تمامى فقهايى كه فتاوايشان در اين كتاب آمده است ده روزِ اوّل آن نفاس است بهجز به فتواى حضرت آيهالله خوئى(ره) كه بايد مقدارِ عادتِ اقارب و بستگانش را نفاس قرار داده و تا ده روز احتياط كند و ده روز دومِ آن (طبق فتواى همه) استحاضه است و خونى كه بعد از آن مىبيند، اگر نشانههاى حيض را داشته باشد، حيض است و اگر نشانههاى حيض را نداشته باشد استحاضه است.(3)
بر نفسأ واجب است (مانند حائض) پس از بند آمدن خون، خود را آزمايش كند.(4)
تمام احكام حرام و همچنين مكروهات و مستحبّاتى كه درباره زنِ حائض گفته شد، در مورد زن نُفَسأ نيز جارى است بهجز بعضى از موارد كه در بحث بعدى (تفاوتهاى حيض و نفاس) خواهد آمد.(5)