برخى از احكام كلى معاملات‏

از مسائلى كه فروشندگان دارو و وسايل بهداشتى با آن سروكار دارند، مسأله‏ خريد و فروش مى‏باشد. از اين رو، در ابتداى اين فصل به برخى از احكام كلّى معاملات - به اختصار - اشاره مى‏شود:

1- ياد گرفتن احكام معاملات به قدرى كه مورد احتياج است، لازم مى‏باشد.

2- مستحب است فروشنده بين مشتريها در قيمت جنس فرق نگذارد و در قيمت جنس سخت‏گيرى نكند.

3- مستحب است چنانچه مشترى پس از معامله پشيمان شده و قصد به هم زدن‏ معامله را داشته باشد، فروشنده از او بپذيرد.

4- غِش در معامله(1) حرام است يعنى : فروختن جنسى كه با چيز ديگر مخلوط است در صورتى كه آن چيز معلوم نباشد و فروشنده هم به خريدار نگويد.

5- در موارد زير، معامله باطل است:

الف - خريد و فروش عين نجس مثل بول(2)، غائط و مسكرات. ولى خريد و فروش خون براى معالجه بيماران جايز است.

ب - خريد و فروش مال غصبى.

ج - معامله‏اى كه در آن ربا باشد.

د - خريد و فروش چيزى كه منافع معمولى آن حرام مى‏باشد، مثل خريد و فروش آلات قمار(3).

ه - اگر چيزى را كه مى‏شود از آن استفاده حلال كرد به قصد اين بفروشد كه آن را در حرام مصرف كنند، مثلاً اگر انگور را به اين قصد بفروشد كه از آن شراب تهيه نمايند آن معامله حرام و باطل است(4).

6- قسم خوردن در معامله اگر راست باشد مكروه است و اگر دروغ باشد حرام‏ است(5).

7- اگر خريدار بفهمد مالى را كه گرفته عيبى دارد چنانچه آن عيب پيش از معامله‏ در مال بوده و او نمى‏دانسته، مى‏تواند معامله را به هم بزند يا فرق قيمت سالم و معيوب آن را معين كند و به نسبت تفاوت قيمت سالم و معيوب، از پولى كه به فروشنده داده پس بگيرد(6).

8- فروختن چيز پاكى كه نجس شده و آب كشيدن آن ممكن است اشكال ندارد، ولى اگر مشترى بخواهد آن چيز را بخورد بايد فروشنده نجس بودن آن را به او بگويد(7).


1- از پيامبر اكرم صلى ... عليه و آله وسلم - نقل است كه فرمود: از مانيست كسى كه در معامله با مسلمانان غِشّ به كار برد يا به آنان ضرر بزند يا تقلّب و حيله نمايد، و هر كسى كه با برادر مسلمان خود غِشّ كند، خداوند بركت روزى او را مى‏برد و راه معاش او را مى‏بندد و او را به خودش واگذار مى‏كند. (توضيح‏المسائل، مسأله 2055)
2- گلپايگانى ره: خريد و فروش بول و ساير ابوال نجس، جايز نيست. (مجمع‏المسائل، ج 3، ص 66، س 12)
3- توضيح‏المسائل، مسأله 2051 و 2055
4- همان، مسأله 2068
5- همان، مسأله 2141
6- همان، مسأله 2129
7- همان، مسأله 2056