قبل از اينكه به جزئيات اين حوزه علوم اسلامى بپردازيم به طور خلاصه به ويژگيهاى اصلى و مهم حوزه علميه مكه اشاره مىكنيم: 1 - وجود معلم و سرپرستى همچون رسول گرامى خدا حضرت محمد(ص) كه در واقع مؤسس و بنيانگذار حوزههاى علميه بود كه در سايه چنين استادى شاگردان عالىترين مفاهيم الهى و انسانى را در مكتبى كه ارتباط مستقيم با وحى داشت توسط معلم اول كه گفتههاى او به يقين از هرگونه خطا و اشتباه مصون بود دريافت مىكردند.
2 - وجود شاگردان روشن ضمير و بارزى همچون على بن ابى طالب عليه السلام و حضرت خديجه و بسيارى از اصحاب درجه اول آن حضرت كه اجتماع آنان گرمابخش دلهاى آنان و روشنى بخش ديار تاريك و ظلمانى و سراسر جهل مكه بود.
3 - متون آموزشى غنى و كامل كه همان قرآن و سنت و فرمايشات پيامبر اكرم بود
4 - سادگى و وضوح مسائلى كه مطرح مىشد و بيان دقيقترين و عالىترين مفاهيم و مسائل علمى با سادهترين بيان و روشنترين تعبير.
5 - همگانى بودن آموزش بر اساس تفكر اصيل اسلامى يعنى همان تلازم علم و تكليف كه اين قاعده همه مسلمانان را در بر مىگرفت.
با توجه به ويژگىهاى فوق بايد گفت كه حوزه علميه مكه معظمه با آغاز نزول وحى به رسول گرامى در غار حرا با نزول آيات مباركه سوره علق شروع گرديد.
پيامبر اكرم مامور ابلاغ وحى و تعليم قرآن كريم به مردم بود و در طول سيزده سال(از بعثت تا هجرت) حدود دو سوم از قرآن در مكه نازل شد و به حكم آيه «و انزلنا اليك الذكر لتبين للناس ما نزل اليهم و لعلهم يتفكرون.نحل 44» (ما قرآن را بر تو نازل كرديم تا براى مردم توضيح دهى اميد كه آنها انديشه كنند.) مكلف بود كه كلام خدا را همانطور كه بود به مردم ابلاغ كرده و مشكلات آن را براى ايشان حل نمايد و به همين دليل ابتدا از نزديكترين كسان خود كه اولين آنها حضرت على بن ابىطالب و حضرت خديجه بودند تعليمات قرآنى را شروع نمود.
اين حلقههاى دروس الهى در خانه حضرت خديجه و شعب ابىطالب و بازار عكاظ و كعبه مكرمه و ادامه آن در خانه ارقم بن ابىالارقم مخزومى (م 55 ق)تشكيل مىگرديد كه مربوط به دسته يا شعبه يا عقيدهاى خاص نبود و تنها تلاش آنان كار علمى در راستاى دستورات كلى اسلامى بود اما چون با دشمنى شديد بزرگان قريش مانند ابوسفيان، ابولهب، ابوجهل، و امثال آنها مواجه بودند غالبا نشر احكام قرآنى و اقامه واجبات الهى در حال اختفا انجام مىگرديد اما پس از فتح مكه حوزههاى تعاليم قرآنى و هدايت مردم و پاسخ به سوالات و اشكالات مسلمانان در مسجدالحرام و در بعضى نقاط مكه تشكيل مىگرديد كه بيشترين تعليم دهندگان آن از شاگردان مكتب على عليه السلام بودند.